Διδάσκων: Αιμίλιος Τσεκένης

Κωδικός μαθήματος: ΚΑ-104
Τύπος μαθήματος: Υποχρεωτικό 
Έτος σπουδών: 1ο 
Εξάμηνο σπουδών: 2ο 
Αριθμός πιστωτικών μονάδων (ECTS): 5
Αριθμός διδακτικών μονάδων: 3

    Περιεχόμενο μαθήματος: Το μάθημα παρουσιάζει σε βάθος δυο πληθυσμούς της υποσαχάριας Αφρικής: τους Nuer του δυτικού Σουδάν και τις κοινότητες Grassfields των υψιπέδων του δυτικού Καμερούν εισάγοντας τους φοιτητές σε κλασικές και σύγχρονες θεματικές της κοινωνικής ανθρωπολογίας της υποσαχάριας Αφρικής. Μέσα από την λεπτομερή περιγραφή εισάγουμε σημαντικές έννοιες και όρους της ανθρωπολογίας της υποσαχάριας Αφρικής και των αφρικανικών σπουδών εν γένει εστιάζοντας και στους τρόπους που διαπλέκονται: μορφές της ‘οικογένειας’, οικισμός – compound –, ομάδες γραμμικής καταγωγής, κατατετμημένες κοινωνίες (segmentary societies), ‘φυλές’ (tribes), ‘φυλαρχίες’ (chiefdoms), ‘αφρικανό σύνορο’ (African frontier) και προσεγγίζουμε αναλυτικές κατηγορίες και κλασικές θεματικές του κλάδου της κοινωνικής ανθρωπολογίας: συγγένεια, πολιτική οργάνωση, τελετουργία, έννοια του προσώπου, φύλο, μαγεία, κτλ.

    Ι- Εισαγωγή. Αφρική και κοινωνική ανθρωπολογία. Κεφάλαιο 1: Σύντομη εισαγωγή στην ιστορία της Αφρικής. Κεφάλαιο 2: Η κοινωνική ανθρωπολογία της Αφρικής. ΙΙ- Κοινωνική οργάνωση και ‘τρόποι ζωής’: Οι Nuer του δυτικού Σουδάν (Evans-Pritchard). Κεφάλαιο 1: Πληθυσμιακή κατανομή και αγροτικές δραστηριότητες. Κεφάλαιο 2: Πολιτικοί θεσμοί Nuer. ΙΙΙ- Οι ‘φυλές’ στο χώρο και στο χρόνο. Κεφάλαιο 1: Αφρικανικά πολιτικά συστήματα. Κεφάλαιο 2: ‘Φυλές’, επινόηση και ιστορία. Κεφάλαιο 3: Μισό αιώνα μετά: ιστορική εθνογραφία των Nuer (Hutchinson). IV- Οι κοινότητες Grassfields του δυτικού Καμερούν. Κεφάλαιο 1: Τα Grassfields ως ‘οικουμένη’. Κεφάλαιο 2: Μια κοινότητα των ανατολικών Grassfields. V- Εκφάνσεις της νεοτερικότητας στο μετά-αποικιακό Καμερούν. Κεφάλαιο 1: Λόγοι περί ‘αυτοχθονίας’. Κεφάλαιο 2: Κράτος, μαγεία και νεοτερικότητα.

    Επιδιωκόμενα μαθησιακά αποτελέσματα: Οι φοιτητές/τριες θα είναι σε θέση να κατανοήσουν τη λογική αντιλήψεων και πρακτικών που εκ πρώτης όψεως φαντάζουν ανοίκεια εως και ‘παράλογα’. Στόχος είναι να αναδειχτούν οι διάφοροι τρόποι με τους οποίους άλλοι πολιτισμοί αντιλαμβάνονται τη σχέση τους με το περιβάλλον, το χρόνο, πως σχετίζονται με τους άλλους και πως εννοιολογούν το συλλογικό. Οι φοιτητές/τριες απεμπολούν την εικόνα της υποσαχάριας Αφρικής ως «καθυστερημένης» ηπείρου αποτελούμενη από κοινότητες «εκτός χώρου και χρόνου», και θα αποκτήσουν μια εικόνα των δυναμικών σχέσεων της ηπείρου με τον υπόλοιπο κόσμο. Τέλος, θα αρχίσουν να σχηματίζουν μια εικόνα για τις πρακτικές όψεις της ανθρωπολογικής έρευνας (επιτόπια έρευνα με συμμετοχική παρατήρηση).

    Προαπαιτούμενα: Κανένα.

    Συνιστώμενη βιβλιογραφία προς μελέτη:

    α) Εγχειρίδια του μαθήματος:

    Dumont, Louis. 1996. Εισαγωγή σε δυο θεωρίες της κοινωνικής ανθρωπολογίας, Αθήνα: Καστανιώτη.

    Kuper, Adam. 2005. Η επανάκαμψη της πρωτόγονης κοινωνίας. Μεταμορφώσεις ενός μύθου, Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

    Barley, Nigel. 2005. Ο ανυποψίαστος ανθρωπολόγος. Αθήνα: Αιώρα.

    β) Συμπληρωματική βιβλιογραφία:

    Ekeh Peter P. 1990. «Social anthropology and two contrasting uses of Tribalism in Africa». Comparative Studies in Society and History, vol. 32, No 4: 660-700.

    Evans-Pritchard, E. E. 1940. The Nuer. A description of the modes of livelihood and political institutions of a nilotic people. Νέα Υόρκη – Λονδίνο: Oxford University Press.

    Evans-Pritchard, E. E. 1951. Kinship and Marriage among the Nuer. Οξφόρδη: Clarendon Press.

     Feldman-Savelsberg, Pamela. 1999. Plunderd Kitchens, Empty Wombs. Threatened Reproduction and Identity in the Cameroon Grassfields. Ann Arbor: The University of Michigan.

    Hobsbawn, Eric και Terence Ranger (επιμ.). 2004 [1983]. Η επινόηση της παράδοσης. Αθήνα: Θεμέλιο.

    Hutchinson, Sharon H. 1996. Nuer Dilemmas. Coping with Money, War, and the State. Μπέρκλευ – Λος Άντζελες – Λονδίνο: University of California Press.

    Southall Aidan, 1997 [1970]. «The Illusion of Τribe». Στο Grinker Richard R. και Christopher B. Steiner (επιμ.), Perspectives on Africa: a reader in Culture, History and Representation, Μάλντεν – Οξφόρδη – Βικτόρια, Blackwell Publishing Professional: 38-51.

    Τσεκένης, Αιμίλιος. 2007. «Ο βάτραχος, ο χαμαιλέοντας και οι άνθρωποι …. : ‘φύση’, ‘κοινωνία’ και ‘πρόσωπο’ στους Μπαμιλεκέ του δυτικού Καμερούν». Στο Ζώρας, Κ. και Φ.

    Μπαντιμαρούδης (επιμ.), Οι κοινωνικές επιστήμες σήμερα (1ο Συνέδριο Σχολής Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Αιγαίου. Μυτιλήνη 2006). Αθήνα – Κομοτηνή: Σάκκουλα: 387-405.

    Τσεκένης, Αιμίλιος. 2010. «Από τις ‘φυλές’ στην ‘παραγωγή της τοπικότητας’: Αναπαραστάσεις της υποσαχάριας Αφρικής». Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών 132-133: 67-98.

    Διδακτικές και μαθησιακές μέθοδοι: Διαλέξεις, προβολές ντοκιμαντέρ.

    Μέθοδοι αξιολόγησης / βαθμολόγησης: Τελική γραπτή εξέταση.

    Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνικά.

    Τρόπος παράδοσης μαθήματος:  Φυσική παρουσία του διδάσκοντος.