ΦΠΚ-2

Διδάσκων: Κώστας Κανάκης

Κωδικός μαθήματος: ΦΠΚ-2
Τύπος μαθήματος: Υποχρεωτικό 
Έτος σπουδών: 1ο 
Εξάμηνο σπουδών: 2ο 
Αριθμός πιστωτικών μονάδων (ECTS): 10
Αριθμός διδακτικών μονάδων: 3

    Περιεχόμενο μαθήματος: Το μάθημα εστιάζει σε δύο ζητήματα: α) την εξοικείωση με την κοινωνιογλωσσολογική έρευνα που έχει ως αντικείμενο το φύλο και β) μια προσέγγιση της ενδεικτικής σχέσης γλώσσας-φύλου-σεξουαλικότητας. Εστιάζοντας στο φύλο ως αναλυτική κατηγορία στη μελέτη της γλώσσας, θα εξετάσουμε τους τρόπους με τους οποίους τυχόν διαφοροποιείται η γλωσσική παραγωγή των υποκειμένων βάσει το φύλου τους, καθώς επίσης και ζητήματα γλωσσικής ανισότητας και σεξισμού σε όλα τα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης. Παράλληλα, θα γίνει σαφής η αλληλεξάρτηση γλωσσικών μοτίβων, έμφυλων σχέσεων και γλωσσικών στάσεων των έμφυλων υποκειμένων. Προφανώς, το φύλο και η σεξουαλικότητα διακρίνονται, σε θεωρητικό επίπεδο. Ωστόσο, εξετάζοντας τον παράγοντα της σεξουαλικότητας και της στενής διαπλοκής του με τη γλώσσα, θα διαπιστώσουμε ότι μια συζήτηση για τη σεξουαλικότητα χωρίς αναφορά στο φύλο είναι ανεδαφική, ενώ, ταυτόχρονα κάθε συζήτηση για τη σεξουαλικότητα που λαμβάνει υπόψη το φύλο επιστρέφει στο συμπέρασμα ότι στο βαθμό που η ετεροκανονικότητα αποτελεί θεσμό, η όποια σχέση μεταξύ φύλου-γλώσσας-σεξουαλικότητας είναι, εν πολλοίς, προδιαγεγραμμένη βάσει ισχυρότατων στερεοτύπων. Παρόλα αυτά, στο βαθμό που η γλώσσα δεν δομείται μόνο από το κοινωνικό γίγνεσθαι αλλά και το δομεί με τη σειρά της, υπάρχει πάντα κάποιο περιθώριο διαπραγμάτευσης. Αυτή η διαπραγμάτευση—και το κοινωνικό της κόστος–είναι εμφανής στο λόγο των ατόμων (και των ομάδων) που αρνούνται να συμμορφωθούν με τα προτάγματα της θεσμοθετημένης ετεροκανονικότητας, παίρνοντας αποστάσεις από τα έμφυλα στερεότυπα αλλά και το ρίσκο που ενέχει η μη-ευθυγραμμισμένη γλωσσική, έμφυλη ή/και σεξουαλική συμπεριφορά.

    Επιδιωκόμενα μαθησιακά αποτελέσματα: Κύριος στόχος του μαθήματος είναι να εξοικειώσει τους/τις φοιτητές/φοιτήτριες με έννοιες-κλειδιά στην έρευνα της σχέσης γλώσσας και φύλου και γλώσσας και σεξουαλικότητας από τη σκοπιά της γλωσσολογίας (λαμβάνοντας παράλληλα σοβαρά υπόψη τα πορίσματα συναφών κλάδων). Οι γνώσεις που παρέχονται σε αυτό το μάθημα προάγουν την κατανόηση του καίριου ρόλου της γλώσσας στη συγκρότηση (την αυτοπαρουσίαση και την ετεροπαρουσίαση) των έμφυλων υποκειμένων, ενώ οι σχετικές δεξιότητες επιτρέπουν την ανάλυση σχετικών δεδομένων με συστηματικό τρόπο.

    Συγκεκριμένα, το μάθημα αποσκοπεί να συνδέσει τη γλωσσική μορφή με τη γλωσσική λειτουργία και να περάσει από τους γλωσσικούς τύπους στις γλωσσικές σημασίες, από το parole του de Saussure ως παραγωγή λόγου ή γλωσσική χρήση στο discours του Foucault ως πρακτική που συγκροτεί την κοινωνική πραγματικότητα σε σχέση με το φύλο και τη σεξουαλικότητα.

    Σε αυτό το μάθημα, που επιχειρεί τη σύνδεση της γλώσσας ως τυπικού και των λειτουργιών της σε επίπεδο κοινωνικής πρακτικής, θεωρητικό σημείο εκκίνησης είναι η γλωσσική παραγωγή ως γλωσσικές πράξεις, μέσω των οποίων προσεγγίζεται κριτικά ο συνεχής λόγος (τόσο ως parole όσο και ως discours ή discourse): το κατ’ εξοχήν σημείο συνάντησης της γλωσσολογίας με τις κοινωνικές επιστήμες. Απώτερος στόχος είναι η συνειδητοποίηση ότι το γλωσσικό τυπικό, και κυρίως το σωσυρικό parole, αποτελεί προϋπόθεση για την κριτική κατανόηση του φουκωικού Λόγου/discours που προάγεται ως προνομιακή προσέγγιση της έμφυλης κατάστασης. Αυτό με τη σειρά του προϋποθέτει συστηματική ενασχόληση με την έννοια της κατηγοριοποίησης και των κατηγοριών σε μια εποχή όπου ποικίλες queer προσεγγίσεις υποστηρίζουν ότι οι κατηγορίες υποστυλώνουν τις κοινωνικές ανισότητες και καλούν για την αποδόμηση των σχετικών κατηγοριών, χωρίς όμως να εξετάζουν την καταστατική, μετωνυμική σχέση γλώσσας και κατηγοριοποίησης.

    Η εξέταση αυτής της μετωνυμικής σχέσης αποτελεί βασικό μαθησιακό στόχο του μαθήματος και προϋπόθεση κάθε περαιτέρω συζήτησης για το φύλο και τη σεξουαλικότητα..

    Προαπαιτούμενα: Κανένα

    Συνιστώμενη βιβλιογραφία προς μελέτη:

    α) Εγχειρίδια του μαθήματος: Δεν υπάρχουν εγχειρίδια

    β) Συμπληρωματική βιβλιογραφία:

    Bucholtz, M. & K. Hall. 2004. Theorizing identity in language and sexuality research. Language in Society 33(4): 469-515.

    Cameron, D. & D. Kulick. 2003. Language and Sexuality. OUP.

    Cameron, D. & D. Kulick (επιμ.). 2006. The Language and Sexuality Reader. London: Routledge.

    Canakis, C., Kantsa, V. & K. Yannakopoulos (επιμ.). 2010. Language and Sexuality: (Through and) beyond Gender. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Press.

    Eckert, P. & S. McConnell-Ginet. 1992. Think practically and look locally: Language and gender as community-based practice. Annual Review of Anthropology 21, 461-490.

    Κανάκης, Κ. (επιμ.). 2011. Γλώσσα και σεξουαλικότητα: Γλωσσολογικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Εικοστός Πρώτος.

    Lakoff, R. 1973. Language and woman’s place. Language in Society 2: 45-79.

    Μακρή-Τσιλιπάκου, Μ. 2012. Η γυναικεία γλώσσα και η γλώσσα των γυναικών. Στο Ε. Παπαταξιάρχης, Β. Μουτάφη & Β. Καντσά (επιμ.) Το φύλο τόπος συνάντησης των επιστημών: Ένας πρώτος ελληνικός απολογισμός. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

    Ochs, E. 1992. Indexing gender. In A. Duranti & C. Goodwin (eds.), Rethinking Context: Language as an Interactive Phenomenon. Cambridge: Cambridge University Press, 335-358.

    Παυλίδου, Θ.-Σ. (επιμ). 2002. Γλώσσαγένοςφύλο. Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής.

    Διδακτικές και μαθησιακές μέθοδοι: Διάλεξη, συζήτηση, προφορικές παρουσιάσεις των φοιτητών/-τριών.

    Μέθοδοι αξιολόγησης / βαθμολόγησης: Γραπτή άσκηση, παρουσίαση (ξενόγλωσσου) κειμένου στην τάξη, γραπτή εργασία αντί προόδου, τελική γραπτή εργασία και προφορική παρουσίασή της.

    Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνική

    Τρόπος παράδοσης μαθήματος (με φυσική παρουσία, εξ αποστάσεως): Φυσική παρουσία του διδάσκοντος συνεπικουρούμενη από εκπαιδευτικό υλικό αναρτημένο στην ιστοσελίδα του μαθήματος μέσω της σχετικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας.