Σχολή: Κοινωνικών Επιστημών
Τμήμα: Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας
Επίπεδο Σπουδών: Προπτυχιακό
Κωδικός Μαθήματος: Ι-239 Εξάμηνο Σπουδών: Β΄ (2ο)
Τίτλος Μαθήματος: Μνήμη και αστικός χώρος από το τέλος του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου μέχρι σήμερα
Αυτοτελείς Διδακτικές Δραστηριότητες Εβδομαδιαίες Ώρες Διδασκαλίας Πιστωτικές Μονάδες
Διαλέξεις   3 5
Τύπος Μαθήματος: Υποχρεωτικό μάθημα γενικού υποβάθρου
Προαπαιτούμενα Μαθήματα: Κανένα
Γλώσσα Διδασκαλίας και Εξετάσεων: Ελληνικά
Το Μάθημα προσφέρεται σε Φοιτητές Erasmus: Όχι
Ηλεκτρονική Σελίδα Μαθήματος (Url): https://www.sah.aegean.gr/course/i-239/

    (2) ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

    Mαθησιακά Aποτελέσματα: Μετά το πέρας της διδασκαλίας οι φοιτήτριες και οι φοιτητές αναμένεται να:

    • έχουν κατανοήσει ότι στους τόπους μνήμης και στις αναμνηστήριες τελετές αλληλοδιαπλέκονται οι κοινωνικές εντάσεις, η πολιτική πραγματικότητα και οι πολιτισμικές αξίες μιας κοινωνίας
    • έχουν εξοικειωθεί με την κεντρική σημασία του χώρου στην παραγωγή της κοινωνικής και συλλογικής μνήμης
    • αντιληφθούν ότι η κατασκευή της δημόσιας μνήμης (και της μνήμης γενικότερα) είναι μια επιλεκτική διαδικασία συμπερίληψης και ταυτόχρονα αποκλεισμού
    • αναπτύσσουν τον προβληματισμό τους πάνω στη σχέση του χώρου με τις πολιτικές κατασκευής της επίσημης μνήμης αλλά και αυτής των υπάλληλων ομάδων
    • σκέφτονται τη συλλογική μνήμη και την παραγωγή της σε σχέση με τη γειτονιά, τη συνοικία και την πόλη τους
    • έχουν κατανοήσει το γεγονός ότι οι υλικές αποτυπώσεις της μνήμης στο δημόσιο χώρο, όπως για παράδειγμα τα μνημεία, δεν χαρακτηρίζονται από καθολική αποδοχή των μελών της κοινωνίας, αλλά συχνά καθίστανται αμφισβητούμενοι τόποι και πεδία συγκρούσεων γύρω από τη μνήμη
    • χρησιμοποιούν τον χώρο ως πεδίο ιστορικής έρευνας αναδεικνύοντας τη σημασία του στη διαμόρφωσης της ιστορικής κουλτούρας

    Γενικές Ικανότητες: 
    Το μάθημα βασίζεται στην ανάλυση και σύνθεση ετερογενούς υλικού και στην παραγωγή ερευνητικών ιδεών.
    Αναδεικνύει το ρόλο των αστικών μετασχηματισμών μετά τον Β’ ΠΠ στην εικόνα των σύγχρονων ευρωπαϊκών πόλεων.
    Καλλιεργεί την διεπιστημονικότητα καθώς χρησιμοποιεί εργαλεία της ιστορίας, της κοινωνικής ανθρωπολογίας, της γεωγραφίας και της αρχιτεκτονικής.
    Οι φοιτητές/τριες αναπτύσσουν γνώσεις και ευαισθησίες σχετικές με την παραγωγή της δημόσιας μνήμης στις σύγχρονες πόλεις.

    (3) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

    Στόχος του μαθήματος είναι να αναδείξει την πολύπλοκη και πολυεπίπεδη σχέση μνήμης και αστικού χώρου μέσα από τις πολιτικές της μνήμης που σκοπεύουν να καταστήσουν τη μνήμη ορατή στο δημόσιο χώρο, δηλαδή δημόσια (τόποι μνήμης, ανδριάντες, γλυπτά, ονοματοθεσίες δρόμων και πλατειών, μουσεία, δρώμενα, δράσεις Δημόσιας Ιστορίας). Επικεντρώνουμε το ενδιαφέρον μας χρονικά στην περίοδο από το τέλος του Β΄ΠΠ μέχρι σήμερα, και γεωγραφικά κατά κύριο λόγο στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ελληνική περίπτωση κατέχει σημαντική θέση στην εξέτασή μας. Αφετηρία τη προσέγγισής μας αποτελεί η παραδοχή ότι η δημόσια μνήμη είναι ιστορικά προσδιορισμένη και για το λόγο αυτό ανοικτή σε νέες ερμηνείες, αντικαταστασάσεις και βανδαλισμούς ανάλογα με τις ιδεολογικές προτεραιότητες της εκάστοτε εξουσίας, τις διεκδικήσεις των κοινωνικών ομάδων για τη συμπεριλήψη τους στη δημόσια μνήμη καθως επίσης τους κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς μετασχηματισμούς που συμβαίνουν σε μια κοινωνία. Τα ζητήματα που θα μας απασχολήσουν είναι: οι υλικές αναπαραστάσεις της μνήμης σε σχέση με τον τύπο της εκάστοτε εξουσίας αλλά και η τροπικότητα της αναπαράστασης, οι ανταγωνισμοί γύρω από τη μνημονική συγκρότηση του χώρου εξαιτίας ανταγωνιστικών ερμηνειών του παρελθοντος, οι χωρικότητες της μνήμης σε σχέση με τις καθημερινές γεωγραφίες των πολιτών, οι αποκλεισμοί της μνήμης ομάδων από αυτόν, η αλληλόδραση μνήμης και χώρου σε σχέση με τη συγκρότηση εθνικών, εθνοπολιτισμικών, πολιτικών, έμφυλων, φυλετικών και ταξικών ταυτοτήτων. Παράλληλα, εξετάζονται οι τρόποι μέσω των οποίων ο κλάδος της δημόσιας ιστορίας μπορεί να εμπλέξει τους πολίτες σε μια δυναμική σχέση με το αστικό παρελθόν δίνοντας τους τη δυνατότητα να γίνουν οι ίδιοι παραγωγοί μνήμης, στην κλίμακα της γειτονιάς και της πόλης τους.


    (4) ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

    Τρόπος Παράδοσης: Πρόσωπο με πρόσωπο
    Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Στην αίθουσα γίνεται συστηματική χρήση, οπτικού υλικού, power point και του διαδικτύου. Οι φοιτητές έχουν πρόσβαση στην σελίδα του μαθήματος στο e-class.
    Οργάνωση Διδασκαλίας:  Δραστηριότητα Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
    Διαλέξεις 40
    Ανάλυση οπτικού υλικού 10
    Αυτόνομη μελέτη βιβλιογραφίας 20
    Προετοιμασία για εξετάσεις 60
    Τελική εξέταση 3
    Σύνολο Μαθήματος 133
    Αξιολόγηση Φοιτητών: Η αξιολόγηση γίνεται με βάση τον εβδομαδιαίο φόρτο εργασίας, τη συνολική παρουσία στην τάξη (συζήτηση) και την τελική εξέταση.

    (5) ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

      • Αθανασίου Αθηνά, «Το μαύρο στην πλατεία: Χαρτογραφώντας την απαγορευμένη μνήμη», στο Κώστας Γιαννακόπουλος, Γιάννης Γιαννιτσιώτης (επιμ.), Αμφισβητούμενοι χώροι στην πόλη. Χωρικές προσεγγίσεις του πολιτισμού, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2010, σ. 227-266.
      • Βαν Μπούσχοτεν Ρίκη κ.ά, Η μνήμη αφηγείται την πόλη. Προφορική ιστορία και μνήμη του αστικού χώρου, Πλέθρον, Αθήνα 2015
      • Γιαννιτσιώτης Γιάννης, «Ο Άρης Βελουχιώτης επιστρέφει στη Λαμία. Διαμάχες γύρω από έναν μνημονικό τόπο», στο Κώστας Γιαννακόπουλος, Γιάννης Γιαννιτσιώτης (επιμ.), Αμφισβητούμενοι χώροι στην πόλη. Χωρικές προσεγγίσεις του πολιτισμού, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2010, σ. 267-314.
      • Capdepón Ulrike, “Challenging the Symbolic Representation of the Franco Dictatorship: The Street Name Controversy in Madrid”, History & Memory, 32/1 (2020), pp. 100-130.
      • da Silva Catela Ludmila, “Staged memories: Conflicts and tensions in Argentine public memory sites”, Memory Studies 8/1 (2014), σ. 9-21.
      • Δρουμπούκη Άννα Μαρία, Μνημεία της λήθης. Ίχνη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, Πόλις, Αθήνα 2014.
      • Foote Kenneth E., Maoz Azaryahu, “Toward a geography of memory: Geographical dimensions of public memory and commemoration”, Journal of Political and Military Sociology 35/1 2007, σ. 125-144.
      • Halbwachs Maurice, Η συλλογική μνήμη (επιστημονική επιμέλεια-πρόλογος: Άννα Μαντόγλου – μτφρ. Τίνα Πλυτά), εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 2013.
      • Mooney-Melvin Patricia, “Engaging the Neighborhood: The East Rogers Park Neighborhood History Project and the Possibilities and Challenges of Community Based Initiatives”, Journal of Urban History 40/3 (2014), σ. 462-478.
      • Φλάισερ Χάγκεν, Οι πόλεμοι της μνήμης, Νεφέλη, Αθήνα 2008.
      • Φωκαϊδης Πέτρος – Αλεξάνδρα Χρονάκη (επιμ.), Θέσεις της μνήμης, νήσος Αθήνα 2016.

      Ηλεκτρονική βιβλιογραφία

      https://www.lifo.gr/now/world/286081/londino-xiliades-diadilotes-stin-poreia-black-lives-matter-sygkroyseis-kai-epeisodia

      https://tvxs.gr/news/eyropi-eop/belgio-ksilothike-agalma-toy-leopoldoy-b-symbolo-tis-aimatobammenis-apoikiokratias-s

      Black lives matter

      http://www.kathimerini.gr/922906/article/epikairothta/kosmos/hpa-h-diamaxh-gia-ta-mnhmeia-ths-synomospondias

      http://abcnews.go.com/ThisWeek/video/erasing-history-debate-confederate-monuments-49322678

      Η διαμάχη για τα μνημεία της Συνομοσπονδίας στις Ηνωμένες Πολιτείες

      https://www.citylab.com/equity/2017/08/what-the-history-of-street-renaming-can-teach-us-about-americas-confederate-monument-battle/538161/

      Μνημεία της Συνομοσπονδίας στις Νότιες Πολιτείες Αμερικής- αστική γεωγραφία της μνήμης – γραφικές αναπαραστάσεις – δημόσιος διάλογος

      https://thevieweast.wordpress.com/2011/07/04/monumental-makeover-in-bulgaria-illustrates-the-contested-status-of-soviet-era-war-memorials/

      https://theconversation.com/soviet-war-memorials-in-eastern-europe-continue-to-strain-relations-with-russia-101687

      Αμφισβητούμενα μνημεία της σοβιετικής περιόδου στην Ανατολική Ευρώπη

      http://www.efsyn.gr/arthro/germania-1945-2015-ta-oria-tis-mnimis

      Βερολίνο, δημόσια μνήμη

      https://www.youtube.com/watch?v=JZCwlKiiZrs

      Ιστορία του Τείχους του Βερολίνου

      https://www.youtube.com/watch?v=R3R7Em–iN8

      Το μουσείο ιστορίας του Βερολίνου

      https://www.youtube.com/watch?v=rIlaCunFOEE

      https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/global-contemporary-apah/20th-century-apah/v/mayalin-vietnamvetmem

      Το μνημείο των Βετεράνων του πολέμου στο Βιετνάμ

      https://wargaming.com/en/news/8_famous_world_war_memorials/

      Μνημεία Παγκοσμίου Πολέμου