Σχολή: Κοινωνικών Επιστημών
Τμήμα: Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας
Επίπεδο Σπουδών: Προπτυχιακό
Κωδικός Μαθήματος: ΠΑ/Σ-001 Εξάμηνο Σπουδών: Ε΄ (5ο)
Τίτλος Μαθήματος: Όψεις της έννοιας του προσώπου
Αυτοτελείς Διδακτικές Δραστηριότητες Εβδομαδιαίες Ώρες Διδασκαλίας Πιστωτικές Μονάδες
Διαλέξεις 3 6
Τύπος Μαθήματος: Ειδίκευσης γενικών γνώσεων
Προαπαιτούμενα Μαθήματα: Κανένα
Γλώσσα Διδασκαλίας και Εξετάσεων: Ελληνική
Το Μάθημα προσφέρεται σε Φοιτητές Erasmus: Ναι
Ηλεκτρονική Σελίδα Μαθήματος (Url): https://www.sah.aegean.gr/course/pas-001/

https://eclass.aegean.gr/courses/SA174/

    (2) ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

    Mαθησιακά Aποτελέσματα: Το σεμινάριο εισάγει τους φοιτητές σε μια βασική αναλυτική κατηγορία της κοινωνικής ανθρωπολογίας η ιδιαιτερότητα και η ευρετική δύναμη της οποίας έγκειται στο γεγονός ότι συνδέεται άρρηκτα με άλλες – εξίσου θεμελιώδεις – αναλυτικές κατηγορίες όπως: το φύλο, τη συγγένεια, την τελετουργία, το σώμα, κτλ.
    Επιπλέον, οι φοιτητές έρχονται αντιμέτωποι – και εξοικειώνονται – με το γεγονός ότι η ιδέα που σχηματίζουμε για τον ‘εαυτό’ δεν είναι έμφυτη αλλά πολιτισμικά, κοινωνικά και ιστορικά οριζόμενη.
    Οι φοιτητές αποκτούν, μέσα από μια διαπολιτισμική ματιά, τα εργαλεία που θα τους επιτρέψουν να προσεγγίσουν κριτικά τις παραδοχές που καθορίζουν την κοσμοαντίληψη τους και τις συνακόλουθες πρακτικές. Τέλος, οι συμμετέχοντες αποκτούν γνώσεις γύρω από τα επιστημολογικά ζητήματα που εγείρει το ανθρωπολογικό εγχείρημα.

    Γενικές Ικανότητες:

    • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
    • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
    • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης

    (3) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

    Το σεμινάριο χωρίζεται σε πέντε θεματικές ενότητες.

    Πρώτη ενότητα: ‘Πρόσωπο’, ‘εαυτός’, ‘άτομο’. Ορισμοί και αναλυτικές διακρίσεις.
    Επιχειρείται ο ορισμός των ακόλουθων εννοιών: ‘πρόσωπο’, ‘εαυτός’, άτομο’. Στόχος είναι να καταδειχθεί η ιστορικότητα και η κοινωνική προέλευση των κατηγοριών αυτών εφόσον δεν είναι έμφυτες αλλά πολιτισμικά/κοινωνικά προσδιορισμένες και υπόκεινται σε ιστορικούς μετασχηματισμούς.


    Δεύτερη ενότητα: Πρόσωπο, συγγένεια, φύλο
    Η υιοθέτηση της έννοιας του προσώπου από τους ανθρωπολόγους οδήγησε σε μια αναθεώρηση της αναλυτικής κατηγορίας της συγγένειας. Π.χ.: η εστίαση στον τρόπο που εννοιολογείται και συγκροτείται το πρόσωπο σε ποικίλες κοινωνίες οδήγησε από μια στατική, κανονιστική αντίληψη της συγγένειας στη συγγένεια ως πρακτική και διαδικασία. Από την άλλη, η εστίαση στο φύλο και τις ανταλλαγές άλλαξε την αντίληψη που είχαμε για το πρόσωπο και τον εαυτό στις αποκαλούμενες ‘πρωτόγονες κοινωνίες’.

    Τρίτη ενότητα: Πρόσωπο, τελετουργία/ανταλλαγή, φύλο.
    Η τρίτη ενότητα αποτελεί μια συνέχεια της δεύτερης και έχει ως κοινό παρονομαστή την αναλυτική κατηγορία του φύλου. Εστιάζουμε στον τρόπο που συγκροτείται το έμφυλο πρόσωπο μέσω των τελετών μύησης και των ανταλλαγών στην Υποσαχάρια Αφρική και τη Μελανησία για να εντοπίσουμε τόσο τις διαφορές όσο και τις ομοιότητες ανάμεσα στο ‘αφρικανικό’ και το ‘μελανησιακό’ πρόσωπο. Αυτό μας επιτρέπει, μεταξύ άλλων, να αντιπαραθέσουμε δυο ανθρωπολογικές προσεγγίσεις της τελετουργίας και να δείξουμε ότι η θεωρητική κατεύθυνση που υιοθετεί ο ανθρωπολόγος επηρεάζει και τον τρόπο που ερμηνεύει τα ΄δεδομένα’ και ορίζει το αντικείμενό του.


    Τέταρτη ενότητα: Πολιτισμικές συναντήσεις: το ‘πρόσωπο’, το ‘δρών’ και το ‘άτομο’ στα ιστορικά τους συμφραζόμενα.
    Στην τέταρτη ενότητα τοποθετούμε το ‘πρόσωπο’ και τον ‘εαυτό’ στα ιστορικά τους συμφραζόμενα για να διερευνήσουμε πώς μετασχηματίστηκαν και μετασχηματίζονται μέσα από τις ιστορικές εμπειρίες του υπερατλαντικού δουλεμπορίου, της αποικιοκρατίας και της οικονομίας της αγοράς που πλήττουν της πρώην Ευρωπαϊκές αποικίες στην υποσαχάρια Αφρική και στη Μελανησία.


    Πέμπτη ενότητα: Πρόσωπα, άνθρωποι και ζώα: προς μια αναθεώρηση του δίπολου φύση/πολιτισμός.
    Η πέμπτη ενότητα διερευνά τις σχέσεις ανάμεσα στην έννοια του προσώπου και τη διάκριση άνθρωποι/ζώα. Εξετάζει ειδικότερα τις ανθρώπινες δραστηριότητες – όπως το κυνήγι – κατά τις οποίες οι διαφορές μεταξύ ανθρώπου ζώου  γίνονται δυσδιάκριτες. Ποιες είναι οι περιστάσεις κάτω από τις οποίες δύναται ο άνθρωπος να πάρει τη θέση ενός ζώου και ένα ζώο να φέρει κάποιες που συνήθως προσιδιάζουν στο (ανθρώπινο) πρόσωπο; Τι συνέπειες έχει αυτό πάνω στους τρόπους που εννοιολογείται η διάκριση φύση/πολιτισμός; Θα αντλήσουμε εθνογραφικά παραδείγματα από την Νότια Αμερική, τη Βόρεια Αμερική και τη Σιβηρία.


    (4) ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

    Τρόπος Παράδοσης: Πρόσωπο με πρόσωπο
    Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Χρήση πλατφόρμας open e-class, προβολέα
    Οργάνωση Διδασκαλίας:  Δραστηριότητα Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
    Συνεδρίες (13) 40
    Παρουσίαση κειμένων 30
    Περιλήψεις κειμένων 40
    Τελική εργασία 40
    Σύνολο Μαθήματος  150
    Αξιολόγηση Φοιτητών: Κάθε θεματική ενότητα περιλαμβάνει τέσσερα με έξι κείμενα. Όλα τα κείμενα μιας ενότητας θα παρουσιάζονται από τους συμμετέχοντες σε δυο συνεδρίες (δυο τρίωρα). Θα ακολουθεί συζήτηση για το κάθε κείμενο ξεχωριστά και για το σύνολο των κειμένων της κάθε θεματικής ενότητας. Με την ολοκλήρωση κάθε ενότητας, οι φοιτητές καταθέτουν τις περιλήψεις των αντίστοιχων κειμένων.
    Στο τέλος του εξαμήνου οι φοιτητές καταθέτουν μια εργασία με θέμα δικής του επιλογής που εντάσσεται στις προβληματικές που αναπτύχθηκαν στο σεμινάριο.

    Οι συμμετέχοντες αξιολογούνται βάσει:
    – της παρουσίας των κειμένων
    – της συμμετοχής στις συζητήσεις
    – της τελικής εργασίας που καταθέτουν στο τέλος του εξαμήνου

    (5) ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    • Carrithers, M., Collins, S. και S. Lukes (επιμ.) 1985. The category of the person. Anthropology, philosophy, history. Cambridge – London – New York: Cambridge University Press.
    • Bastide, R και G. Dieterlen (επιμ.). 1973. La notion de personne en Afrique Noire. Παρίσι: Centre National de la Recherche Scientifique.
    • Clifford, J. 1992. Person and Myth. Maurice Leenhardt in the Melanesian World. Duke University Press.
    • De Castro, Viveiros. 1992. From the Enemy’s Point of View: Humanity and Divinity in an Amazonian Society. Chicago-London: University of Chicago Press.
    • Ingold, Tim. 2016 [2000]. Η αντίληψη του περιβάλλοντος. Δοκίμια για τη διαβίωση, την κατοίκηση και τις δεξιότητες. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
    • Kohn, Eduardo. 2013. How Forests Think: Toward an Anthropology Beyond the Human. University of California Press.
    • Mauss, M. 2004 [1938]. Κοινωνιολογία και ανθρωπολογία. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.
    • Rosaldo, Michelle Zimbalist. 1980. Knowledge and Passion: Ilongot Notions of Self and Social Life. Κέμπριτζ : Cambridge University Press.
    • Strathern, M. 1988. The Gender of the Gift: Problems with Women and Problems with Society in Melanesia. Μπέρκλεϋ: University of California Press.

    – Συναφή επιστημονικά περιοδικά:

    Ethnology
    Hau
    Journal of the Royal Anthropological Institute
    Social Anthropology