Σχολή: Κοινωνικών Επιστημών
Τμήμα: Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας
Επίπεδο Σπουδών: Προπτυχιακό
Κωδικός Μαθήματος: ΠΑ/Σ-044 Εξάμηνο Σπουδών: Η’ (8o)
Τίτλος Μαθήματος: Μνήμη, ιστορία και αναπαράσταση του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου: Η γενοκτονία των Εβραίων της Ευρώπης
Αυτοτελείς Διδακτικές Δραστηριότητες Εβδομαδιαίες Ώρες Διδασκαλίας Πιστωτικές Μονάδες
Διαλέξεις 3 6
Τύπος Μαθήματος: Ειδίκευσης γενικών γνώσεων, ανάπτυξης δεξιοτήτων
Προαπαιτούμενα Μαθήματα: Κανένα
Γλώσσα Διδασκαλίας και Εξετάσεων: Ελληνική
Το Μάθημα προσφέρεται σε Φοιτητές Erasmus: ΄Οχι
Ηλεκτρονική Σελίδα Μαθήματος (Url): https://www.sah.aegean.gr/course/pas-044/
https://eclass.aegean.gr/courses/SA151/

    (2) ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

    Mαθησιακά Aποτελέσματα: Οι φοιτητές/-τριες αναμένεται:

    • Να διακρίνουν  τα διαφορετικά στάδια της ναζιστικής πολιτικής αναφορικά με τις διώξεις και την εξόντωση των Εβραίων.
    • Να κατανοούν και να αναγνωρίζουν την ευρωπαϊκή διάσταση της γενοκτονίας των Εβραίων.
    • Να εντοπίζουν τις διαφορές και τις ομοιότητες της εμπειρίας των επιζώντων σε διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης αλλά και στο εσωτερικό της Ελλάδας.
    • Να εξασκηθούν στη χρήση αναλυτικών κατηγοριών και να τις χρησιμοποιήσουν ευρύτερα στην ανάλυση των πηγών του παρελθόντος.
    • Να κατανοήσουν την σημασία της μαρτυρίας για την μελέτη του παρελθόντος.

    Γενικές Ικανότητες: 

    • Εξοικείωση με διαφορετικά είδη πηγών και εισαγωγή στα θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα που θέτει η χρήση τους
    • Εξοικείωση με νέες κατηγορίες ανάλυσης όπως το τραύμα και το συναίσθημα
    • Ανάλυση κειμένων και εικόνων με στόχο την τοποθέτηση των εμπειριών και των αναμνήσεων Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο ιστορικό τους πλαίσιο.  Ιστορικοποίηση των μουσειοποιημένων τόπων.
    • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα
    • Αυτόνομη εργασία
    • Ομαδική εργασία
    • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
    • Ενίσχυση της αυτογνωσίας
    • Καλλιέργεια της διεπιστημονικότητας

    (3) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

    1. Εισαγωγή σε έννοιες: Γενοκτονία, αντισημιτισμός, φασισμός
    2. Η εποχή των διώξεων: 1933-1938.
    3. Η Νέα Τάξη του Χίτλερ, 1939-1945:
      Α. 1939-1941: Εκτόπιση, γκέτο, αναδιάταξη του χάρτη της Ευρώπης.
      Β. Η ανατολική σφαγή:  Ιούνιος 1941-Σεπτέμβρη 1941.
      Θύτες και θεατές
    4. Η Shoah Ιανοάριος 1942-Φεβρουάριος 1943: Ο σχεδιασμός και η εκτέλεση της «Τελικής Λύσης του εβραϊκού ζητήματος στην Ευρώπη»
    5. Το καθήκον της μνήμης. Οι μαρτυρίες των επιζώντων
      Shoah: Μάρτιος 1943-Οκτώβριος 1943.
    6. Η γκρίζα ζώνη
    7. Επιστροφή στη ζωή, επιστροφή στους τόπους της μνήμης
    8. Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων
    9. Η εμπειρία των επιζώντων: Μνήμη και τραύμα
    10. Το Ολοκαύτωμα ως αναπαράσταση:
      Ολοκαύτωμα και κινηματογράφος
      Η ιστορία σε κόμικ
      Η ιστορία ως μυθιστόρημα
      Η ποίηση
    11. Η ιστορία σε δίκη
    12. Πολιτικές της μνήμης

    (4) ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

    Τρόπος Παράδοσης: Πρόσωπο με πρόσωπο
    Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Εισηγήσεις από τη διδάσκουσα, χαρτογράφηση και παρουσίαση του διαθέσιμου υλικού (εκδόσεις προφορικών και γραπτών μαρτυριών, φωτογραφικό υλικό, απομνημονεύματα, λογοτεχνία, κινηματογράφος, ηλεκτρονικές πηγές και αρχεία, βάσεις δεδομένων μαρτυριών). Θεωρητικές και μεθοδολογικές κατευθύνσεις για την χρήση του υλικού και την εκπόνηση παρουσιάσεων και εργασιών.
    Οργάνωση Διδασκαλίας:  Δραστηριότητα Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
     Σεμινάρια  36
     Εκπόνηση και παρουσίαση μικρών εργασιών  20
     Παρουσίαση εργασίας  10
    Ανάλυση οπτικού υλικού  15
    Αυτόνομη μελέτη  30
    Συγγραφή εργασίας  50
    Σύνολο Μαθήματος  161
    Αξιολόγηση Φοιτητών: Παρουσία και συμμετοχή των φοιτητών και φοιτητριών στο μάθημα. Παρουσιάσεις και γραπτές εργασίες κατά τη διάρκεια του εξαμήνου. Συνθετική τελική γραπτή εργασία.

    (5) ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

    1. Μαρκ Μαζάουερ, Η Σκοτεινή Ήπειρος, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2002.
    2. Μαρκ Μαζάουερ, Η αυτοκρατορία του Χίτλερ: Ναζιστική εξουσία στην κατοχική Ευρώπη. Αθήνα: Αλεξάνδρεια 2009.
    3. Saul Friedländer, Η ναζιστική Γερμανία και οι Εβραίοι: Ι. Τα χρόνια των διώξεων, 1933-1939. ΙΙ. Τα χρόνια της εξόντωσης, 1939-1945. Πόλις 2013 (επίμετρο Ρ. Μπενβενίστε, μτφ. Η. Ιατρού). [στη βιβλιοθήκη] Nazi Germany and the Jews, 1933-1945. Συντομευμένη έκδοση από την Orna Kenan].
    4. Ian Kershaw, Ο Χίτλερ, οι Γερμανοί και η τελική λύση. (μτφ. Ο. Παπακωνστανοπούλου). Πατάκης 2011.
    5. Enzo Traverso, Οι ρίζες της ναζιστικής βίας. Μια ευρωπαϊκή γενεαλογία (μτφ. Ν. Κούρκουλος), Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2013.
    6. Annette Wieviorka, Το Άουσβιτς όπως το εξήγησα στην κόρη μου (επίμετρο Ρ. Μπενβενίστε) (μτφ. Κ. Δευτεραίου), Πόλις 2013.
    7. Bernard Pierron, Εβραίοι και χριστιανοί στη νεότερη Ελλάδα: ιστορία των διακοινοτικών σχέσεων από το 1821 ως το 1945 (μτφ. Γ. Σαρατσιώτης-εισαγωγή Ρ. Μπενβενίστε).
    8. K. Fleming, Ιστορία των Ελλήνων Εβραίων (Ν. Γάσπαρης). Οδυσσέας, 2009.
    9. Ρίκα Μπενβενίστε, Αυτοί που επέζησαν: Αντίσταση, εκτόπιση, επιστροφή. Θεσσαλονικείς Εβραίοι στη δεκαετία του 1940. Πόλις 2014.
    10. Φ. Αμπατζοπούλου, Το Ολοκαύτωμα στις μαρτυρίες των Ελλήνων Εβραίων, Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής 1993.
    11. Ε. Κούνιο-Αμαρίλιο-Α. Ναρ, Προφορικές Μαρτυρίες Εβραίων της Θεσσαλονίκης για το Ολοκαύτωμα, επιμέλεια και επίμετρο Φ. Αμπατζοπούλου, εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1998.
    12. Μαρκ Μαζάουερ, Στην Ελλάδα του Χίτλερ, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994.
    13. Mark Mazower, Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων: Χριστιανοί, μουσουλμάνοι και εβραίοι, 1430-1950 (μτφ. Κ. Κουρεμένος), Αλεξάνδρεια 2006.
    14. Καρίνα Λάμψα και Ιακώβ Σιμπή, Η διάσωση: η σιωπή του κόσμου, η αντίσταση στα γκέτο και τα στρατόπεδα, οι έλληνες εβραίοι στα χρόνια της Κατοχής. Καπόν 2012.
    15. Καρίνα Λάμψα και Ιακώβ Σιμπή, Η ζωή απ’ την αρχή: Η μετανάστευση των Ελλήνων Εβραίων στην Παλαιστίνη (1945-1948). Αλεξάνδρεια, 2010.
    16. Ο. Βαρών-Βασάρ, Η ανάδυση μιας δύσκολης μνήμης. Εστία 2012.
    17. Ρ. Μόλχο, Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, 1856-1919. Θεμέλιο, 2001.
    18. Steven Bowman, Η Αντίσταση των Εβραίων στην Κατοχική Ελλάδα (μτφ. Ι. Μπενμαγιόρ), ΚΙΣ, Αθήνα 2012.
    19. Bea Lewkovitz, «Μετά τον πόλεμο ήμασταν όλοι μαζί: Αναμνήσεις Εβραίων της μεταπολεμικής Θεσσαλονίκης», στο Mark Mazower (επιμ.), Η ανασυγκρότηση της οικογένειας, του έθνους και του κράτους στην Ελλάδα, 1943-1960 (μτφ. Ε. Θεοφυλακτόπουλου), Αθήνα 2003.
    20. Ρ. Μπενβενίστε (επιμ.) Οι Εβραίοι της Ελλάδας στην Κατοχή, Πρακτικά γ’ Συμποσίου Ιστορίας της Εταιρείας Μελέτης Ελληνικού Εβραϊσμού, εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1998.
    21. Γ. Μαργαρίτης, Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες, Στοιχεία για την καταστροφή των μειονοτήτων της Ελλάδας: Εβραίοι, Τσάμηδες. Βιβλιόραμα 2005.
    22. Leon Saltiel, “Dehumanizing the Dead: The Destruction of Thessaloniki’s Jewish Cemetery in the Light of New Sources”, 1-35.
    23. R. Molho, “Problems of Incorporating the Holocaust into the Greek Collective Memory: The Case of Thessaloniki”, TURA, JTS, 40, 2013, 301-313.
    24. Ποθητή Χαντζαρούλα, «Τα παιδιά και η νεολαία στο επίκεντρο της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης: Οι επιτροπές εθελοντών και η κοινωνικότητα των παιδιών που επέζησαν του Ολοκαυτώματος». Στο Ε. Αβδελά, Χ. Εξερτζόγλου, Χ. Λυριντζής (επιμ.), Μορφές δημόσιας κοινωνικότητας στην Ελλάδα του 20ού αιώνα, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Ρέθυμνο 2015.
    25. Μαρία Καβάλα, Η καταστροφή των Εβραίων της Ελλάδας (1941-1944), Αθήνα 2015 (Κάλλιπος, σε ηλεκτρονική μορφή). https://repository.kallipos.gr/handle/11419/4437
    26. Ρένα Μόλχο, Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων: Μελέτες Ιστορίας και Μνήμης, Πατάκης 2014.
    27. Ρίκα Μπενβενίστε, Λούνα: Δοκίμιο ιστορικής βιογραφίας. Αθήνα: Πόλις 2017.

    Συναφή επιστημονικά περιοδικά:

    1. Holocaust and Genocide Studies
    2. Holocaust Studies: A Journal of culture and history
    3. History and Memory
    4. Témoigner entre histoire et mémoire [electronic resource] : revue pluridisciplinaire de la Fondation Auschwitz.
    5. Yad vashem studies on the European Jewish catastrophe and resistance.
    6. Holocaust [electronic resource] : studii si cercetari.
    7. Jewish Social Studies