Σχολή: Κοινωνικών Επιστημών
Τμήμα: Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας
Επίπεδο Σπουδών: Μεταπτυχιακό
Κωδικός Μαθήματος: ΙΑΛ-1 Εξάμηνο Σπουδών: 1ο
Τίτλος Μαθήματος: Θεωρίες της ιστορικής μεταβολής: Κρίση, κριτική, ουτοπία
Αυτοτελείς Διδακτικές Δραστηριότητες Εβδομαδιαίες Ώρες Διδασκαλίας Πιστωτικές Μονάδες
Διαλέξεις   3 10
Τύπος Μαθήματος: Ειδίκευσης και ανάπτυξης δεξιοτήτων
Προαπαιτούμενα Μαθήματα: Όλα τα μαθήματα του Α’ εξαμήνου
Γλώσσα Διδασκαλίας και Εξετάσεων: Ελληνική
Το Μάθημα προσφέρεται σε Φοιτητές Erasmus: Όχι
Ηλεκτρονική Σελίδα Μαθήματος (Url): https://www.sah.aegean.gr/metaptychiakes-spoudes/pms-krisi-kai-istoriki-allagi/mathimata-pms-kkia/ial-1/

    (2) ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

    Mαθησιακά Aποτελέσματα: 
    Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες θα πρέπει είναι σε θέση να ανασυγκροτήσουν: α) τις κύριες αρθρώσεις της καντιανής φιλοσοφίας της ιστορίας· β) τη μαρξική εννοιολόγηση της κριτικής και της κρίσης· γ) τον τρόπο με τον οποίο τίθεται το ζήτημα της κρίσης και της ιστορικής μεταβολής στις ουτοπίες του 19ου αιώνα· δ) τον τρόπο με τον οποίο κοινωνιοθεωρητικές και φιλοσοφικές θεματοποιήσεις του ουτοπικού φαινομένου το αναδεικνύουν σε συστατικό παράγοντα της ιστορικής μεταβολής.

    Γενικές Ικανότητες: 
    Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
    Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών


    (3) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

    Η ‘κρίση’ και η ‘κριτική’ αναγνωρίζονται ως έννοιες καταστατικές της αυτοκατανόησης της νεωτερικότητας τόσο στο πεδίο της φιλοσοφίας όσο και σε εκείνο της ιστορίας. Οι κοινωνικές και πολιτικές ουτοπίες, από την άλλη, επίσης αναγνωρίζονται ως σύμφυτες με τη νεωτερική συνείδηση, είτε ως ένα από τα ρεύματα σκέψης που, μαζί με τις θεωρίες του φυσικού δικαίου, αρδεύουν το νεωτερικό χειραφετικό αίτημα είτε ως προάγγελοι των κοινωνικών επιστημών και της κριτικής κοινωνικής θεωρίας είτε ως παράγοντες που συμβάλλουν στη χαρακτηριστική της νεωτερικότητας ολοένα και μεγαλύτερη αποσύνδεση του «ορίζοντα προσδοκίας» από τον «χώρο εμπειρίας».
    Στόχος του μαθήματος είναι να αναδειχθεί ο ρόλος της ουτοπίας ως κριτικής που προκύπτει από τη διάγνωση μιας κρίσης της οποίας επιτάσσει την υπέρβαση, τόσο φέρνοντας στην επιφάνεια τις συνθήκες δυνατότητάς της όσο και προτείνοντας το λιγότερο ή περισσότερο σαφές σχεδίασμα μιας συμφιλιωμένης κοινωνίας. Στα πρώτα μαθήματα επιχειρείται η αποσαφήνιση των εννοιών της ‘κρίσης’ και της ‘κριτικής’ καθώς και της μεταξύ τους σχέσης, μέσα από τη μελέτη καίριων θεματοποιήσεών τους από τη νεότερη και σύγχρονη θεωρία (Καντ, Μαρξ, Μπένγιαμιν). Στη συνέχεια, μελετώνται κοινωνιοθεωρητικές και φιλοσοφικές αναλύσεις της ουτοπίας (Μαρξ, Μανχάιμ, Μπλοχ, Ρικέρ) καθώς και ουτοπικά έργα του 19ου αιώνα.


    (4) ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

    Τρόπος Παράδοσης: Φυσική παρουσία στην αίθουσα διδασκαλίας
    Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Στην επικοινωνία με τους/τις φοιτητές/τριες
    Οργάνωση Διδασκαλίας:  Δραστηριότητα Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
    Διαλέξεις, ανάλυση και σχολιασμός κειμένων με την ενεργό συμμετοχή των φοιτητών/τριών, παρουσιάσεις κειμένων από τους/τις φοιτητές/τριες 39
    Μελέτη υποχρεωτικής βιβλιογραφίας 160
    Εκπόνηση εργασίας 60
    Σύνολο Μαθήματος 259
    Αξιολόγηση Φοιτητών: Η αξιολόγηση των φοιτητριών/τών προκύπτει με βάση τη συμμετοχή στο σεμινάριο κατά τη διάρκεια του εξαμήνου και την τελική εργασία.

    (5) ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

    1. W. Benjamin, «Για την έννοια της ιστορίας», στο Εταιρεία Μελέτης των Επιστημών του Ανθρώπου, Είκοσι χρόνια, μτφρ. Γ. Φαράκλας, Α. Μπαλτάς, Νήσος, Αθήνα 2012
    2. Ε. Bloch, The Principle of Hope, μτφρ. Ν. Plaice, St. Plaice, P. Knight, Basil Blackwell, Οξφόρδη 1986
    3. Ε. Bloch, Φυσικό δίκαιο και ανθρώπινη αξιοπρέπεια, μτφρ. Θανάσης Γκιούρας, Εκδόσεις ΚΨΜ, Αθήνα 2015
    4. Τ. Bottomore, M. Rubel (επιμ.), O Καρλ Μαρξ σε θέματα κοινωνιολογίας και κοινωνικής φιλοσοφίας, μτφρ. Ρ. Κούνδουρου, Ν. Παπαδάκη, Παπαζήσης, Αθήνα
    5. Fr. Engels, Σοσιαλισμός ουτοπικός και επιστημονικός, μτφ. Δ. Κυρίλου, Χ. Μήνη, Μαρξιστικό βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2006
    6. Ch. Fourier, Le nouveau monde industriel, Flammarion, Παρίσι 1973 (σε ηλεκτρονική μορφή στο Les classiques des sciences sociales)
    7. Ch. Fourier, Théorie des quatre mouvements et des destinées générales, εισ.-επιμ. S. Debout-Oleszkiewicz, Les Presses du réel, Παρίσι 1998 (σε ηλεκτρονική μορφή στο Les classiques des sciences sociales)
    8. Ch. Fourier, Ο νέος ερωτικός κόσμος, μτφ. Γ. Καυκιάς, Πολύτροπο, Αθήνα 2003
    9. Ch. Fourier, Selections from his Works, J. Franklin (επιμ.), Cowan&Co., Perth, χχ.
    10. Ι. Καντ, Ιδέα μιας γενικής ιστορίας με πρίσμα κοσμοπολιτικό, στο του ιδίου Δοκίμια, εισ.-μτφρ.-σχόλια Ε.Π. Παπανούτσος, Δωδώνη, Αθήνα, 1971
    11. Ι. Καντ, «Απάντηση στο ερώτημα: Τί είναι διαφωτισμός;», στο Mendelssohn, Kant, Hamann et al., Τι είναι διαφωτισμός, μτφρ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, Κριτική, Αθήνα 1987
    12. Ι. Καντ, Η διένεξη των Σχολών, μτφρ.-εισ.-επιμ. Θ. Γκιούρας, Σαββάλας, Αθήνα, 2004
    13. R. Koselleck, M. Richter, «Crisis», Journal of The History of Ideas, 67(2), Απρίλιος 2006, σ. 357 – 400.
    14. K. Mannheim, Ιδεολογία και ουτοπία, μτφρ. Γ. Ανδρουλιδάκης, Γνώση, Αθήνα 1997
    15. Κ. Marx, Κείμενα από τη δεκαετία του 1840. Μια ανθολογία, επιλ.-μτφρ. Θ. Γκιούρας, επιμ. Θ. Γκιούρας, Θ. Νουτσόπουλος, Εκδόσεις ΚΨΜ, Αθήνα 2014
    16. Κ. Marx, «Εισαγωγή» στην Κριτική της εγελιανής φιλοσοφίας του κράτους και του δικαίου, μτφρ. Μπ. Λυκούδης, Παπαζήσης, Αθήνα 1978
    17. Κ. Marx, Fr. Engels, Η γερμανική ιδεολογία, τ. Ι, τ. ΙΙ, μτφρ. K. Φιλίνης, Γ. Κρητικός, Gutenberg, Αθήνα 1987
    18. R. Owen, Μια νέα θεώρηση της κοινωνίας και άλλα κείμενα, Β. Δρουκόπουλος κ.ά, επιμ.-πρόλ.-επίμετρο Α. Μιχαλάκης, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2007
    19. R. Owen, Observations on the Effect of the Manufacturing System: With Hints for the Improvement of Those Parts of it Which are Most Injurious to Health and Morals, London, Edinburgh & Glasgow 1817.
    20. R. Owen, «Report To the Committee of the Association for the Relief of the Manufacturing and Labouring Poor, referred to the Committee of the House of Commons on the Poor Laws», New State of Society, 2, 1817.
    21. P. Ricoeur, Lectures on Ιdeology and Utopia, G.Η. Taylor (επιμ.), Columbia UP, Νέα Υόρκη 1986
    22. H. Saint-Simon, La physiologie sociale. Oeuvres choisies, PUF, Παρίσι 1965
    23. H. Saint-Simon, Ecrits politiques et économiques, J. Grange (επιμ.), Presses Pocket, Παρίσι 2005


    Συναφή επιστημονικά περιοδικά: