Σχολή: Κοινωνικών Επιστημών
Τμήμα: Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας
Επίπεδο Σπουδών: Μεταπτυχιακό
Κωδικός Μαθήματος: ΙΑΛ-5 Εξάμηνο Σπουδών: 1ο
Τίτλος Μαθήματος: ΙΑΛ-5: Κοινωνίες σε σύγκρουση: Πόλεμος, διωγμός, γενοκτονία στο ευρωπαϊκό παρελθόν.
Αυτοτελείς Διδακτικές Δραστηριότητες Εβδομαδιαίες Ώρες Διδασκαλίας Πιστωτικές Μονάδες
Διαλέξεις   3 10
Τύπος Μαθήματος: Ειδικού υποβάθρου
Προαπαιτούμενα Μαθήματα: Κανένα
Γλώσσα Διδασκαλίας και Εξετάσεων: Ελληνικά
Το Μάθημα προσφέρεται σε Φοιτητές Erasmus: Όχι
Ηλεκτρονική Σελίδα Μαθήματος (Url): https://www.sah.aegean.gr/metaptychiakes-spoudes/pms-krisi-kai-istoriki-allagi/mathimata-pms-kkia/ial-5/ https://eclass.aegean.gr/courses/SA226/ (απαιτείται εγγραφή)

    (2) ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

    Mαθησιακά Aποτελέσματα: 
    Το μάθημα στοχεύει στην κατανόηση από τους/τις φοιτητές/τριες της ιστορικότητας των υπό εξέταση ζητημάτων και την εξοικείωση με τη χρήση τους στην ιστορική έρευνα. Στα μαθησιακά αποτελέσματα περιλαμβάνονται η προβληματοποίηση εννοιών, όπως κρίση, μετασχηματισμός, ετερότητα, ως κοινωνικά και πολιτισμικά προσδιορισμένων αλλά και ο εμπλουτισμός των γνώσεων για τις κοινωνικές και πολιτισμικές πρακτικές των ευρωπαϊκών κοινωνιών του παρελθόντος. Οι φοιτήτριες και οι φοιτητές αναμένεται να αναγνωρίζουν τη νεωτερικότητα της «φυλετικής» ιδεολογίας, καθώς και τις νομικές πολιτικές και ιστοριογραφικές διαστάσεις της έννοιας της «γενοκτονίας». Επιπλέον, εξοικειώνονται με βασικές ιστοριογραφικές προσεγγίσεις, θεωρητικές αναζητήσεις και εργαλεία ανάλυσης, αναγνωρίζουν την ιδεολογική διαπλοκή παρόντος- ιστορικού παρελθόντος, τη συνθετότητα στην παραγωγή της ιστορικής γνώσης, εξασκούνται στη βιβλιογραφική έρευνα και τη γραπτή σύνθεση.

    Γενικές Ικανότητες: 
    Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών.
    Αυτόνομη εργασία.
    Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα.
    Επίδειξη κοινωνικής, επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου, εθνότητας, θρησκευτικών πεποιθήσεων .
    Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής.
    Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης.


    (3) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

    Αντικείμενο του μαθήματος είναι η διερεύνηση διαφορετικών μορφών σύγκρουσης και βίας στον ευρωπαϊκό χώρο από τον 16ο ως τον 20ο αιώνα ως εκφράσεις κρίσεων και μετασχηματισμών. Με αφετηρία τη σύγκρουση ως αναλυτικό άξονα και εργαλείο το μάθημα επιδιώκει να ανιχνεύσει συνέχειες και ασυνέχειες στο ευρωπαϊκό παρελθόν. Η μακροϊστορική διάρθρωση του μαθήματος μας επιτρέπει να διερευνήσουμε νοηματικούς μετασχηματισμούς όπως η υστερομεσαιωνική έννοια του δίκαιου πολέμου που αναβίωσε πρόσφατα με την έννοια του τερματισμού της τυραννίας στον κόσμο και της εγκαθίδρυσης της δημοκρατίας ή ο λόγος περί διαρκούς σύγκρουσης των πολιτισμών που επανέρχεται για να υποστασιοποιήσει σχέσεις ιεραρχίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο προνεωτερικός μεσσιανισμός αποικίζει τη νεωτερικότητα υπονομεύοντας δυτικοκεντρικά αφηγήματα που διεκδικούν να αναχθούν σε οικουμενικά παραδείγματα ενώ ο πόλεμος αποτελεί μεταφορά για τον μεσσιανικό αγώνα για το μέλλον αλλά και για την εκπολιτιστική αποστολή των ευρωπαϊκών πολιτικών ελίτ, οι οποίες επιδόθηκαν σε έναν αγώνα για τη διατήρηση της πολιτισμικής ηγεμονίας τους σε παγκόσμια κλίμακα.
    Το πρώτο μέρος του μαθήματος εστιάζει στην περίοδο της πρώιμης νεωτερικότητας (16ος-18ος αι.) και πιο συγκεκριμένα διερευνά την εποχή των θρησκευτικών Μεταρρυθμίσεων κατά την οποία οι ευρωπαϊκές κοινωνίες διέρχονται μια μακρά διαδικασία κοινωνικών και πολιτισμικών μετασχηματισμών, τους οποίους συχνά η ιστορική έρευνα προσεγγίζει ως «διαδικασία κοινωνικής πειθάρχησης και θρησκευτικής ομογενοποίησης». Η σύγκρουση με τη μορφή διακρατικών και εμφύλιων πολέμων ή διώξεων του θρησκευτικού αντιπάλου γίνεται συστατικό στοιχείο των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Παράλληλα, η εξωευρωπαϊκή επέκταση με τη μαζική εξολόθρευση πληθυσμών και τις αποικιακές επιδιώξεις των ευρωπαϊκών δυνάμεων αναδιατάσσει τη νοηματοδότηση της σύγκρουσης και της επιβολής καθώς ο χριστιανικός οικουμενισμός διασταυρώνεται με το λόγο περί πολιτισμού και βαρβαρότητας και τις υπό συγκρότηση «φυλετικές» ιεραρχήσεις.
    Το δεύτερο μέρος του μαθήματος εστιάζει στη γενοκτονία των Εβραίων κατά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αναλύοντάς τη εντός του πολιτισμικού πλαισίου που την κατέστησε δυνατή και αποδεκτή και υπό το πρίσμα της σύλληψης της πολιτικής ως «φυλετικής πάλης». Τοποθετεί το Ολοκαύτωμα σε μια οπτική που αντιμετωπίζει τη γενοκτονία ως συνέχεια πρακτικών στην νεότερη εποχή και περιλαμβάνει την ιστορία του ρατσισμού, του ιμπεριαλισμού, της αποικιοκρατίας και της συγκρότησης εθνικών κρατών. Ταυτόχρονα θα μας απασχολήσει η σύνδεση της υιοθέτησης του όρου «γενοκτονία» με την ιστοριογραφική κρίση του 20ού αιώνα (Marc Nichanian). Το μάθημα θέτει τα εξής ερωτήματα: αποτελούσε ο φασισμός μια ιδεολογία ξένη προς την ευρωπαϊκή σκέψη; Ποιες είναι οι ρίζες της γενοκτονίας στο ιμπεριαλιστικό εκπολιτιστικό πρόγραμμα της νεωτερικότητας; Με ποιους τρόπους ο βιολογικός φυλετισμός φωτίζει τις αμφισημίες που χαρακτήριζαν την ευρωπαϊκή σκέψη σε σχέση με τη “φυλή”; Ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες του ακραίου νεωτερικού γεγονότος και πώς συγκροτείται η μνήμη του; Ποια είναι τα διακυβεύματα της «ιστοριογραφική διαμάχης» πάνω στο ναζισμό και πώς αυτά συνδέονται με τις πολιτικές του παρόντος και τις επιδιώξεις του μέλλοντος;

    1. Εισαγωγή στις βασικές έννοιες που θα εξετάσει το μάθημα.
    2. Μακροϊστορικές θεωρήσεις των κοινωνικών μετασχηματισμών και συγκρούσεων στην προνεοτερική Ευρώπη: Η «κρίση» του ύστερου Μεσαίωνα, η «κρίση» του 17ου αι., διαδικασίες επιπολιτισμού, κοινωνική πειθάρχηση και θρησκευτική ομογενοποίηση.
    3. Κοινωνίες σε σύγκρουση: διώξεις του θρησκευτικού αντιπάλου στη δίνη των θρησκευτικών Μεταρρυθμίσεων.
    4. Ξένοι ανάμεσά τους: Οι εβραίοι στις κοινωνίες της χριστιανικής Δύσης. Από τη θρησκευτική στη «φυλετικοποιήμενη» ετερότητα.
    5. Εξωευρωπαϊκή επέκταση: Κατάκτηση, χριστιανικός οικουμενισμός και πολιτισμικές ιεραρχίες.
    6. Η έννοια της γενοκτονίας: η ιστορία της έννοιας και οι προβληματισμοί γύρω από αυτή.
    7. Οι ρίζες του ναζισμού στην ευρωπαϊκή σκέψη.
    8. Φασισμός, ναζισμός: ιδεολογία και πολιτική λατρεία.
    9. Η μαρτυρία και οι δυνατότητες που ανοίγει η χρήση της για τη μελέτη του παρελθόντος.
    10. Οι δυνατότητες της προφορικής ιστορίας να δημιουργήσουν πηγές που πηγαίνουν κόντρα στη θέληση των γενοκτονικών πολιτικών.
    11. Η «ιστοριογραφική διαμάχη» πάνω στο ναζισμό.


    (4) ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

    Τρόπος Παράδοσης: Φυσική παρουσία στην αίθουσα διδασκαλίας
    Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Γίνεται χρήση τεχνολογιών πληροφορίας και επικοινωνίας (παρουσιάσεις σε powerpoint, επικοινωνία μέσω eclass). Οι φοιτητές/-τριες εκπαιδεύονται στην χρήση βάσεων δεδομένων προφορικών μαρτυριών.
    Οργάνωση Διδασκαλίας:  Δραστηριότητα Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
    Διαλέξεις 39
    Προσωπική μελέτη 50
    Εβδομαδιαίες παρουσιάσεις 60
    Συγγραφή/διόρθωση εργασιών 101
    Σύνολο Μαθήματος 250 ώρες (10 ECTS)
    Αξιολόγηση Φοιτητών: Η αξιολόγηση γίνεται στα ελληνικά.
    Οι μέθοδοι αξιολόγησης περιλαμβάνουν προφορικές παρουσιάσεις και γραπτές εργασίες.

    (5) ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

    1. Peter Blickle, Religion, Politics and Social Protest. Three Studies on Early Modern Germany, Λονδίνο, 1984.
    2. Peter Blickle (επιμ), Resistance, Representation and Community, Οξφόρδη, 1997.
    3. Κώστας Γαγανάκης, Ο πόλεμος των λέξεων. Θρησκευτική διαμάχη και προπαγάνδα στη Γαλλία τον καιρό της νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου, Αθήνα, 2003
    4. Ole Peter Grell και Bob Scribner, Tolerance and Intolerance in the European Reformation, Cambridge, 1996.
    5. John Headley και Hans Hillerbrand (επιμ.), Confessionalization in Europe, 1555-1700, Aldershot, 2004.
    6. Christopher Hill, Puritanism and Revolution. Studies in the Interpretation of the English Revolution of the 17th Century, Λονδίνο, 1990.
    7. David Nirenberg, Communities of Violence. Persecution of Minorities in the Middle Ages, Princeton, 1996.
    8. Tzvetan Todorov, Η κατάκτηση της Αμερικής. Το πρόβλημα του άλλου, Αθήνα, 2004.
    9. Julius Ruff, Violence in Early Modern Europe 1500-1800, Cambridge 2001.
    10. John Walter, Understanding Popular Violence in the English Revolution, Cambridge, 1999.
    11. Scott L. Waugh και Peter D. Diehl (επιμ.), Christendom and Its Discontents: Exclusion, Persecution and Rebellion, 1000-1500, Cambridge, 1996.
    12. Saul Friedländer, Η ναζιστική Γερμανία και οι Εβραίοι (μτφ. Η. Ιατρού, Επίμετρο: Ρ. Μπενβενίστε). Πόλις 2013.
    13. Paul Gilroy, Between Camps: Nations, Culture and the Allure of Race. Penguin 2001.
    14. Mark Mazower, Η αυτοκρατορία του Χίτλερ: Ναζιστική εξουσία στην κατοχική Ευρώπη. Αθήνα: Αλεξάνδρεια 2009.
    15. Yehuda Bauer, Rethinking the Holocaust. Yale University Press 2002.
    16. Dirk Moses, “The Holocaust and World History”. Dan Stone (επιμ.), The Holocaust and Historical Methodology. Berghahn, 2012.
    17. Marc Nichanian, The Historiographic Perversion, μτφ. & επίμετρο Gil Anidjar, Columbia University Press, 2009.
    18. Ρίκα Μπενβενίστε, Αυτοί που επέζησαν: Αντίσταση, εκτόπιση, επιστροφή. Θεσσαλονικείς Εβραίοι στη δεκαετία του 1940. Πόλις 2014.
    19. Berber Bevernage, History, Memory, and State-Sponsored Violence: Time and Justice. Routlege, 2012.
    20. Dan Stone, «The Historiography of Genocide: Beyond “Uniqueness” and Ethnic Competition». Rethinking History, 8, 1, 2004: 127-142.
    21. Enzo Traverso, Οι ρίζες της ναζιστικής βίας. Μια ευρωπαϊκή γενεαλογία (μτφ. Ν. Κούρκουλος), Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, 2013.


    Συναφή επιστημονικά περιοδικά:

    Sixteenth Century Journal
    Renaissance Quarterly
    Comparative Studies in Society and History
    Journal of Modern History
    Rethinking History
    Holocaust and Genocide Studies
    Holocaust Studies: A Journal of culture and history
    History and Memory
    Témoigner entre histoire et mémoire : revue pluridisciplinaire de la Fondation Auschwitz.
    Yad vashem studies on the European Jewish catastrophe and resistance.
    Holocaust: studii si cercetari.
    Jewish Social Studies