Το μάθημα εισάγει στο ζήτημα των ανισοτήτων και της δικαιοσύνης από τη σκοπιά της πολιτικής φιλοσοφίας. Αναλύει κεντρικά σχήματα της νεότερης και σύγχρονης πολιτικής φιλοσοφίας: ελευθερία και ισότητα, τυπική και ουσιαστική ισότητα, αγορά και κοινωνική προστασία, ατομική ευθύνη και κοινωνική δικαιοσύνη, ισότητα ευκαιριών και ισότητα όρων ζωής. Αφετηρία αποτελεί η διαμόρφωση του νεωτερικού προβληματισμού για την ισότητα: από την αισιοδοξία του Διαφωτισμού και τη φιλελεύθερη πίστη στην πρόοδο, στην κριτική ανάλυση του Rousseau για τη γένεση της ανισότητας, στην πολιτική οικονομία του Smith και στην κριτική του Marx για την καπιταλιστική παραγωγή της εξαθλίωσης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο ερώτημα της δίκαιης πολιτείας και στη σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία, μέσα από έννοιες όπως η ισοελευθερία, η αναγνώριση και η αναδιανομή, καθώς και μέσα από την ανανέωση ρευμάτων σκέψης όπως ο φιλελευθερισμός, ο ωφελιμισμός και ο ρεπουμπλικανισμός.
Διαλέξεις
1. Εισαγωγή: ελευθερία και ισότητα, τυπική και ουσιαστική ισότητα, κοινωνική δικαιοσύνη, ισότητα ευκαιριών και ισότητα όρων ζωής.
2–3. Η συγκρότηση του προβλήματος της ισότητας στη νεωτερικότητα: ιδιοκτησία και πολιτική κοινωνία.
4. Rousseau περί ανισότητας.
5. Adam Smith και πολιτική οικονομία.
6–7. Marx και κριτική της πολιτικής οικονομίας.
8–9. John Stuart Mill: ωφελιμισμός και κοινωνική ευημερία.
10. Tocqueville και δημοκρατική ισότητα.
11–12. Σύγχρονες θεωρίες δικαιοσύνης: η δικαιοσύνη ως ακριβοδικία στον Rawls.
13. Σύγχρονες συζητήσεις για δικαιοσύνη και αγορά.
Mαθησιακά Aποτελέσματα: Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτήτριες και οι φοιτητές θα:
- έχουν αποκτήσει συστηματική εποπτεία του ζητήματος των ανισοτήτων και της δικαιοσύνης στη νεότερη και σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία,
- είναι σε θέση να εξηγούν τη σημασία βασικών ρευμάτων σκέψης, όπως ο φιλελευθερισμός, ο ωφελιμισμός και ο ρεπουμπλικανισμός, για τη συζήτηση περί δικαιοσύνης,
- μπορούν να προσεγγίζουν συγκριτικά θεωρίες δικαιοσύνης οι οποίες θεματοποιούν σχέσεις ισότητας, αναγνώρισης, αναδιανομής και ισοελευθερίας,
- έχουν αναπτύξει ικανότητα κριτικής ανάγνωσης και συγκριτικής ερμηνείας κλασικών και σύγχρονων κειμένων πολιτικής φιλοσοφίας,
- μπορούν να διατυπώνουν τεκμηριωμένο κριτικό λόγο για σύγχρονα ζητήματα ανισότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης, αναδιανομής, αναγνώρισης και δημοκρατικής ισότητας.
Γενικές Ικανότητες: Το μάθημα αποσκοπεί στην ανάπτυξη των ακόλουθων γενικών ικανοτήτων:
- προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και κριτικής σκέψης,
- ικανότητα θεωρητικής ανάλυσης και ερμηνείας σύνθετων πολιτικών, κοινωνικών και ηθικών ζητημάτων,
- ανάπτυξη συγκριτικής σκέψης και ικανότητας σύνδεσης διαφορετικών θεωρητικών παραδόσεων,
- κατανόηση της σχέσης ανάμεσα σε φιλοσοφικές έννοιες, κοινωνικές δομές και σύγχρονες μορφές ανισότητας,
- ικανότητα τεκμηριωμένης προφορικής και γραπτής επιχειρηματολογίας,
- ευαισθητοποίηση σε ζητήματα κοινωνικής ανισότητας, αποκλεισμού, φτώχειας, αναγνώρισης και δικαιοσύνης,
- ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτόνομης μελέτης, κριτικής ανάγνωσης και συμμετοχής σε επιστημονικό διάλογο.
Προτεινόμενα Βιβλία (Εύδοξος)
- Rawls, John. Διαλέξεις στην Ιστορία Της Πολιτικής Φιλοσοφίας. Μτφρ. Γρηγόρης Μολύβας. Κριτική, Αθήνα 2021.
- Kymlicka, Will. Η πολιτική φιλοσοφία της εποχής μας: Μια εισαγωγή. Μτφρ. Γρηγόρης Μολύβας. Αθήνα: Πόλις, 2005.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Εισαγωγικά
- Μολύβας, Γρηγόρης. Ηδονές, προτιμήσεις και ανάγκες: Διακυβεύματα δικαιοσύνης και ισότητας. Αθήνα: Πόλις, 2010.
- Μολύβας, Γρηγόρης. Αξιοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη. Αθήνα: Πόλις, 2018.
- Rosanvallon, Pierre. Η κοινωνία των ίσων. Μτφρ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής. Αθήνα: Πόλις, 2014.
- Sandel, Michael J. Δικαιοσύνη: Τι είναι το σωστό; Μτφρ. Αλέξανδρος Κιουπκιολής. Αθήνα: Πόλις, 2011.
Νεότερη φιλοσοφία
- Hobbes, Thomas. Λεβιάθαν ή Ύλη, μορφή και εξουσία μιας εκκλησιαστικής και λαϊκής πολιτικής κοινότητας. Μτφρ. Γρηγόρης Πασχαλίδης και Αιμίλιος Μεταξόπουλος. Αθήνα: Γνώση, 1989.
- Locke, John. Δεύτερη πραγματεία περί κυβερνήσεως. Εισ.–μτφρ.–σχόλια Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης. Αθήνα: Πόλις, 2010.
- Rousseau, Jean-Jacques. Πραγματεία περί της καταγωγής και των θεμελίων της ανισότητας ανάμεσα στους ανθρώπους. Μτφρ.–εισ. Μελπώ Αλεξίου-Καναγκίνη. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή, 2010.
- Rousseau, Jean-Jacques. Το κοινωνικό συμβόλαιο ή αρχές πολιτικού δικαίου. Μτφρ. Βασιλική Γρηγοροπούλου και Αλβέρτος Σταϊνχάουερ. Αθήνα: Πόλις, 2004.
- Smith, Adam. Έρευνα για τη φύση και τις αιτίες του πλούτου των εθνών (Βιβλία Ι και ΙΙ). Μτφρ. Χρήστος Βαλλιάνος. Επιστ. επιμ. Γιάννης Μηλιός και Νίκος Θεοχαράκης. Αθήνα: Πεδίο, 2018.
- Mill, John Stuart. Ωφελιμισμός. Μτφρ. Φιλήμων Παιονίδης. Αθήνα: Πόλις, 2002.
- Mill, John Stuart. Περί ελευθερίας. Μτφρ. Νίκος Μπαλής. Αθήνα: Επίκουρος, 1983.
- Tocqueville, Alexis de. Η δημοκρατία στην Αμερική. Μτφρ. Μπάμπης Λυκούδης. Αθήνα: Στοχαστής, 2008.
- Marx, Karl. Κριτική του προγράμματος της Γκότα. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή, 2010.
- Marx, Karl. Το Κεφάλαιο: Κριτική της πολιτικής οικονομίας. Τόμος πρώτος. Μτφρ. Παναγιώτης Μαυρομμάτης. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή, 2012.
Σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία
- Rawls, John. Θεωρία της δικαιοσύνης. Μτφρ. Φίλιππος Βασιλόγιαννης. Επιμ. Ανδρέας Τάκης. Αθήνα: Πόλις, 2010.
- Nozick, Robert. Αναρχία, κράτος και ουτοπία. Μτφρ. Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος. Αθήνα: Ευρασία, 2024.
- Sen, Amartya. Επανεξετάζοντας την ανισότητα. Μτφρ. Κατερίνα Π. Γεωργοπούλου. Αθήνα: Καστανιώτης, 2004.
- Sen, Amartya. Η ανάπτυξη ως ελευθερία. Μτφρ. Ελένη Αστερίου. Αθήνα: Καστανιώτης, 2006.
- Sen, Amartya. Η ιδέα της δικαιοσύνης. Μτφρ. Γιώργος Ε. Χρηστίδης. Επίμετρο Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου. Αθήνα: Πόλις, 2015.
- Nussbaum, Martha C. Δημιουργώντας ικανότητες: Η θεωρία της ανθρώπινης ανάπτυξης. Μτφρ.–εισαγ. Βασιλική Χρήστου. Αθήνα: Παπαζήσης, 2020.
- Sandel, Michael J. Τι δεν μπορεί να αγοράσει το χρήμα: Τα ηθικά όρια των αγορών. Μτφρ. Μιχάλης Μητσός. Αθήνα: Πόλις, 2016.
Αγορά & νεοφιλελευθερισμός
- Brown, Wendy. Στα ερείπια του νεοφιλελευθερισμού: Η άνοδος της αντιδημοκρατικής πολιτικής στη Δύση. Μτφρ. Βαγγέλης Πούλιος. Αθήνα: San Casciano, 2026.
- Βάκη, Φωτεινή. Νεοφιλελευθερισμός, δημοκρατία και δικαιώματα. Αθήνα: Ευρασία, 2021.
- Foucault, Michel. Η γέννηση της βιοπολιτικής: Παραδόσεις στο Κολλέγιο της Γαλλίας, 1978–1979. Μτφρ. Βασίλης Πατσογιάννης. Αθήνα: Πλέθρον, 2012.
Συναφή επιστημονικά περιοδικά:
