ΣΦ-6 ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΣΤΗ ΔΙΑΤΟΜΗ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Η ανθρωπολογική ενασχόληση με θεματικές που αναδεικνύουν τη διατομή φύλου και υγείας μας προσφέρουν τη δυνατότητα να διερευνήσουμε τους τρόπους που ορίζεται και περιορίζεται, νοηματοδοτείται, ενσωματώνεται και επιτελείται το φύλο στα διαφορετικά πολιτισμικά και κοινωνικά συμφραζόμενα. Μέσα από εθνογραφικές μελέτες και μέσω της διαπολιτισμικής σύγκρισης μελετάται ακριβώς αυτή η διατομή φύλου και υγείας, πολιτικών και τεχνολογιών υγείας και φροντίδας, αναδεικνύοντας τόσο την κεντρικότητα του φύλου στη συγκρότηση πρακτικών, θεσμών και κυρίαρχων ρητορικών γύρω από την υγεία, όσο και το ρόλο των συστημάτων υγείας, και κυρίως της δυτικής βιοϊατρικής στην καθημερινότητα των έμφυλων υποκειμένων, μια καθημερινότητα που σε βάθος χρόνου αναμετριέται με μικρότερη ή μεγαλύτερη ένταση με προβλήματα, προκλήσεις, αλλαγές και προσδοκίες που αφορούν το σώμα, την ασθένεια, τις θεραπείες, τις βιοϊατρικές τεχνολογίες. Στα πλαίσια του μαθήματος δίνεται επιπλέον η ευκαιρία να μελετηθούν και να συζητηθούν οι σύγχρονες βιολογικές και βιοϊατρικές τοποθετήσεις γύρω από τις έμφυλες διαφορές αλλά και γύρω από τη ρευστότητα των ορίων αυτών των διαφοροποιήσεων. Παράλληλα μελετάται η βιοκοινωνική συγκρότηση του ενσώματου ευατού, αναδεικύοντας τους πολλαπλούς τρόπους που το πολιτισμικό, το βιολογικό, το πολιτικό, το περιβαλλοντικό εγγράφονται στα σώματα, στα υγειή και μή σώματα. Η κριτική μελέτη της διατομής φύλου και υγείας αναδεικνύει εξίσου εμφατικά τις επιπτώσεις των ανισοτήτων στην υγεία των ανθρώπων, κάτι που αποτελεί εξίσου κεντρικό θεματικό άξονα του μαθήματος, είτε πρόκειται για έμφυλες ανισότητες, είτε για οικονομικές και φυλετικές ανισότητες. Σε πολλές περιπτώσεις η διαπλοκή φύλου, ανισοτήτων και βίας γίνεται ορατή και επομένως δύναται να μελετηθεί και εν τέλει να αμφισβητηθεί στα ζητήματα υγείας και θεραπείας. Μέσα από τη χρήση αναλυτικών ανθρωπολογικών εργαλείων όπως για παράδειγμα η ιατρικοποίηση, η βιοπολιτική, οι τοπικές βιολογίες, η ενσωμάτωση, η δομική βία, μπορούν να προβληματοποιηθούν τα παραπάνω, και μέσα από θεματικές, όπως για παράδειγμα η αναπαραγωγή, η υπογονιμότητα, η γέννα, η γυνακεία και αντρική υγεία, η διακοπή κύησης, η εμμηνόπαυση και η ανδρόπαυση, η γήρανση, η αναπηρία, οι πολιτικές υγείας, κ.α.

Μαθησιακά Αποτελέσματα:

Στόχος του μαθήματος είναι:

Η γνωριμία με το πεδίο ανθρωπολογικής διερεύνησης και εθνογραφικής γνώσης που εστιάζει στη διατομή φύλου και υγείας .
Η κριτική τοποθέτηση απέναντι στη διεπιστημονική συζήτηση γύρω τη σχέση φύλου και υγείας.
Η ανάδειξη της ανθρωπολογικής μεθόδου στη μελέτη της διατομής φύλου και υγείας.
Η αναφορά σε εθνογραφικά παραδείγματα και περιπτώσεις μελέτης που σχετίζονται με διαφορετικά πολιτισμικά συμφραζόμενα, με την παγκοσμιοτοπική εμπειρία και μέφυλη εμπειρία της υγείας
Η γνωριμία με την κριτική ανθρωπολογία της υγείας και πως μπορεί να διαφωτήσει το συγκεκριμένο πεδίο μελέτης.

Γενικές Ικανότητες

Αυτόνομη εργασία
Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών
Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής
Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης Εργασία σε διεπιστημονικό περιβάλλον

Τρόπος Παράδοσης:	Φυσική παρουσία στην αίθουσα διδασκαλίας
Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών:	Χρήση πολυμέσων στη διδασκαλία, υποστήριξη μαθήματος μέσω e-class, ηλεκτρονική επικοινωνία
Οργάνωση Διδασκαλίας:	Δραστηριότητα	Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
	Διαλέξεις	40
	Μελέτη και ανάλυση βιβλιογραφίας	60
	Προετοιμασία προφορικής παρουσίασης	30
	Ασκήσεις στην τάξη	20



	Σύνολο Μαθήματος	150
Αξιολόγηση Φοιτητών:	Γλώσσα αξιολόγησης: Ελληνική Μέθοδοι αξιολόγησης: (Α). 2 Προφορικές παρουσιάσεις επιλεγμένων κειμένων ή 1 προφορική και 1 γραπτή (40% της συνολικής βαθμολογίας). (Β). Τελικές εξετάσεις ή τελική γραπτή εργασία (60% της συνολικής βαθμολογίας)

Inhorn, Marcia C. 2006. “Defining Women’s Health: A Dozen Messages from More Than 150 Ethnographies.” Medical Anthropology Quarterly 20 (3):345-378. doi: 10.1525/maq.2006.20.3.345.
Inhorn, Marcia, C. 2007. Reproductive Disruptions. Gender, Technology and Biopolitics in the New Millenium. New-York – Oxford. Berhahn.
Cartwright E. Exchanging hats: a gendered perspective on teaching clinical medical anthropology. Women Health. 2003;37(4):23-34. doi: 10.1300/J013v37n04_03. PMID: 12956212.
VAN HOLLEN, CECILIA. “Feminist Critical Medical Anthropology Methodologies:
Understanding Gender and Healthcare in India.” Economic and Political Weekly, vol. 51, no. 18, 2016, pp. 72–79. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/44004238. Rapp, Rayna. “Gender, Body, Biomedicine: How Some Feminist Concerns Dragged
Reproduction to the Center of Social Theory.” Medical Anthropology Quarterly, vol. 15, no. 4, 2001, pp. 466–77. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/649670.
Harrison, Faye V. “Racial and Gender Inequalities in Health and Health Care.” Medical Anthropology Quarterly, vol. 8, no. 1, 1994, pp. 90–95. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/648994. Accessed 17 May 2025.
Jenkins, Janis H. “The Medical Anthropology of Political Violence: A Cultural and Feminist Agenda.” Medical Anthropology Quarterly, vol. 12, no. 1, 1998, pp. 122–31. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/649480. Accessed 17 May 2025.
Hans, B., Singer, M. 1995. Critical Medical Anthropology. Routledge Press.
Baer, H., et al., 1986. “Toward a critical medical anthropology”. Social Science & Medicine. Vol. 23, p.p. 95-98.
Farmer, P. 2004. “An Anthropology of Structural Violence”, Current Anthropology. Vol. 45, No. 3, p.p. 305-325.
Αθανασίου, Αθηνά. 2011. “Το φύλο και η σεξουαλικότητα στους λόγους και τις πρακτικές της βιο-επιστήμης: Επιστημολογίες και τεχνολογίες του έμφυλου σώματος”, Στο Θεωρήσεις του φύλου στην ανθρωπολογία και την Ιστορία. Επιμ. Βενετία Καντσά, Βασιλική Μουτάφη και Ευθύμιος Παπαταξιάρχης. Εκδ. Αλεξάνδρεια. Σελ. 227-343.
Αθανασίου, Αθηνά. 2007. (επιμ.) Βιοκοινωνικότητες. Θεωρήσεις της Ανθρωπολογίας της Υγείας. Εκδ. Νήσος .
Αλεξιάς, Γ., Τζανάκης, Μ., Χατζούλη, Α. 2014. (επιμ.). Σώμα υπό επιτήρηση. Ηθικές και πολιτικές συνδηλώσεις της ιατρικής τεχνολογίας και της κοινωνικής φροντίδας. Εκδ. Πεδίο. Μαδιανού, Δήμητρα, 2008. “Εισαγωγή”. Στο Αναπαράγοντας το μέλλον. Ανθρωπολογία, συγγένεια και νέες τεχνολογίες αναπαραγωγής. Επιμ. Δήμητρα Μαδιανού. Αθήνα. Ελληνικά Γράμματα.
Παπαγαρουφάλη, Ελένη. 2002. “Κεφ. 5. Ακεραιότητες. Όργανα και γονίδια”. Στο Δώρα ζωής μετά θάνατον. Πολιτισμικές εμπειρίες. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα. Σελ. 275-299.
Τράκα, Ντιάννα. 2013. “Η μητρότητα ως μαιευτική διαδικασία”. Στο Η μητρότητα στο προσκήνιο. Σύγχρονες έρευνες στην Ελληνική εθνογραφία. Επιμ. Βενετία Καντσά. Εκδ. Αλεξάνδρεια. Σελ. 327-344.
Χατζούλη, Αίγλη. 2012. Θαλασσαιμικές Ζωές. Βιολογική διαφορά, κανονικότητα, βιοκοινωνικότητα. Μια ανθρωπολγική προσέγγιση. Εκδ. Πατάκης.
Scheper – Hughes, Nancy. 2004 [2000]. “Το παγκόσμιο εμπόριο ανθρώπινων οργάνων”. Στο Τα όρια του σώματος. Διεπιστημονικές προσεγγίσεις. Επιμ. Δήμητρα Μακρυνιώτη. Εκδ. Νήσος. Σελ. 335-360.
Georges, Eugenia. 2013. “‘Μια παρέμβαση σαν όλες τις άλλες’: διαφοροποιημένα νοήματα της καισαρικής τομής”. Στο Η μητρότητα στο προσκήνιο. Σύγχρονες έρευνες στην ελληνική εθνογραφία. Επιμ. Βενετία Καντσά. Εκδ. Αλεξάνδρεια. Σελ.233-258.
Georges, Eugenia. 2014. “Οδηγός στην Εγκυμοσύνη: Συμβουλές ειδικών για τη σύγχρονη Ελληνίδα μητέρα” Στο Πολιτικές της καθημερινότητας. Σύνορο, σώμα και ιδιότητα του πολίτη. Επιμ. Ευθύμιος Παπαταξιάρχης. Εκδ. Αλεξάνδρεια. Σελ. 419-454
Martin, Emily. 2006 [1991].“Το ωάριο και το απερματοζωάριο: Πώς η επιστήμη έπλασε ένα ειδύλλιο βασισμένο στους στερεοτυπικούς ανδρικούς και γυναικείους ρόλους”. Στο Φεμινιστική θεωρία και πολιτισμική κριτική. Επιμ. Αθηνά Αθανασίου. Εκδ. Νήσος. Σελ. 313334.
Georges, Eugenia. 2008. Bodies of Knowledge. The Medicalization of Reproduction in Greece. Vanderblit.
Conrad, Peter. 2007. The Medicalization of Society. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Csordas, Thomas J. 1993. Somatic Modes of Attention. Cultural Anthropology 8 (2): 135-156.
Chatjouli, Aglaia, Daskalaki, Ivi, Kantsa, Venetia, 2015. Out of body, out of home. Assisted Reproduction, Gender and Family in Greece. Alexandria.
Franklin, Sarah. 1997. Embodied Progress: A Cultural Account of Assisted Conception. London – New York, Routledge.
Gibbon, Sahra and Carlso Novas. 2008. Biosocialities, Genetics and the Social Sciences. Making biologies and Identities.
Ginsburg, Faye; Rapp, Rayna. (eds). 1991. Conceiving the new world order. The global politics of reproduction. Berkely: University of California Press.
Scheper-Hughes, Nancy. 1992. Death Without Weeping: The Violence of Everyday Life in Brazil. Berkeley: University of California Press. https://medanthroquarterly.org/rapid-response/2022/11/women-vanish-again/

Σχολή:

Κοινωνικών Επιστημών

Τμήμα:

Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας

Επίπεδο Σπουδών:

Προπτυχιακά

Κωδικός μαθήματος:

ΣΦ-6

Εξάμηνο Σπουδών:

Γ’ Εξάμηνο Σπουδών

Αυτοτελείς Διδακτικές Δραστηριότητες

Διαλέξεις:

Εβδομαδιαίες Ώρες Διδασκαλίας:

Πιστωτικές Μονάδες

Κατηγορία Μαθήματος:

Υποχρεωτικό

Τύπος Μαθήματος:

Ειδικού υποβάθρου επιστημονικής περιοχής

Γλώσσα Διδασκαλίας και Εξετάσεων:

Ελληνική

Προαπαιτούμενα Μαθήματα:

Κανένα

Διδάσκων/ουσα:

Διδάσκων

Το Μάθημα προσφέρεται σε Φοιτητές Erasmus:

ΝΑΙ (στην Αγγλική)

Ηλεκτρονική διεύθυνση Μαθήματος (URL):

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Τρόπος Παράδοσης:

Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών:

Οργάνωση Διδασκαλίας:

Αξιολόγηση Φοιτητών:

Το Τμήμα

Προπτυχιακές Σπουδές

ΠΠΣ Κοινωνική Ανθρωπολογία και Ιστορία

ΠΠΣ Σπουδές Φύλου

Χρήσιμες Πληροφορίες

Μεταπτυχιακές Σπουδές

Διδακτορικό Δίπλωμα

Ακαδημαϊκό Προσωπικό

Τεχνικό Προσωπικό - Γραμματεία

Έρευνα

Φοιτητικά