ΤΕΥΧΟΣ 5 [ISSN 2944-9219]
Στο πέμπτο τεύχος του περιοδικού Νέες Έρευνες συμμετέχουν υποψήφιοι/ες διδάκτορες που έλαβαν μέρος στην ετήσια συνάντηση υποψηφίων διδακτόρων του Τμήματος Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας, Πανεπιστημίου Αιγαίου το έτος 2025. Τα άρθρα που περιλαμβάνονται στο παρόν τεύχος καλύπτουν θεματικές που αφορούν κυρίως τα επιστημονικά πεδία της ιστορίας, της αρχαιολογίας και της πολιτικής φιλοσοφίας, ενώ αναδεικνύουν ζητήματα μνήμης, τραύματος, εκπαίδευσης, επιστημολογίας, τοπικής ιστορίας, εβραϊκής ιστορίας και στρατιωτικής αρχαιολογίας.
Σημείωμα Συντακτικής Επιτροπής
ΑΡΘΡΑ
Η διαμόρφωση της εβραϊκής ταυτότητας στη μεταπολεμική Ελλάδα: Μια συγκριτική προσέγγιση των περιοχών της Θεσσαλονίκης και της Θεσσαλίας
Ζαχαρίας Σαρτζετάκης
Σελ. 1-15. Ηλεκτρονική δημοσίευση 21 Μαίου 2026
Αξιοποιώντας προφορικές μαρτυρίες Εβραίων της Θεσσαλονίκης και της Θεσσαλίας που προέρχονται από την πρώτη μεταπολεμική γενιά, το παρόν άρθρο έχει ως στόχο να αναδείξει τους εναλλακτικούς τρόπους με τους οποίους διαμορφώθηκε η εβραϊκή ταυτότητα μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πιο συγκεκριμένα, το άρθρο επικεντρώνεται σε μια συγκριτική προσέγγιση των διαδικασιών που καθόρισαν μεταπολεμικά την εβραϊκή ταυτότητα στις δύο αυτές περιοχές της χώρας. Επιπλέον, διερευνάται η ιδιαίτερη σημασία ζητημάτων, όπως οι σχέσεις με τον χριστιανικό πληθυσμό, η σημασία των δεσμών που αναπτύχθηκαν μέσα από επαγγελματικές δραστηριότητες, η επίδραση του αντισημιτισμού, η συμμετοχή στην Αντίσταση εναντίον του κατακτητή και η επανένταξη του εβραϊκού πληθυσμού στις τοπικές κοινωνίες.
Ανιχνεύοντας τη συλλογική μνήμη στη σύγχρονη Ελλάδα μέσα από τη σχέση εκπαιδευτικών και μαθητών με την τοπική τους ιστορία
Ελένη Γ. Γούλα
Σελ. 16-33 | Ηλεκτρονική δημοσίευση 21 Μαΐου 2026
Αντικείμενο της παρούσης έρευνας είναι οι αντιλήψεις καθηγητών και μαθητών επιλεγμένων σχολικών μονάδων για την ιστορία και την πολιτισμική παράδοση του τόπου διαμονής τους μέσω της συγκριτικής μελέτης δύο περιοχών, μιας νησιωτικής (Σάμος) και μιας στην ηπειρωτική Ελλάδα (δυτική Βοιωτία). Η μελέτη βασίζεται σε ποσοτικά δεδομένα συλλεχθέντα το 2020, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις συμπληρώνονται με στοιχεία της ποιοτικής έρευνας. Τα δεδομένα ερμηνεύονται με βάση το θεωρητικό μοντέλο του J. Assmann (2007) για την πολιτισμική μνήμη (πολιτισμός της ανάμνησης). Επιχειρείται να αναδειχτούν οι τρόποι με τους οποίους η σχολική κοινότητα, ένα κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, διαχειρίζεται και σχετίζεται με την συλλογική της μνήμη.
Το περιχαρακωμένο στρατόπεδο Θεσσαλονίκης και οι κοινωνίες στρατιωτών μέσα από αρχαιολογική έρευνα τοπίου
Δέσποινα Χαρίτου
Σελ. 34-54 | Ηλεκτρονική δημοσίευση 21 Μαΐου 2026
Η αρχαιολογική μελέτη του στρατιωτικού τοπίου της Θεσσαλονίκης αναδεικνύει όχι μόνο τη στρατηγική σημασία της πόλης κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1919), αλλά και τις λιγότερο ορατές κοινωνικές διαστάσεις της στρατιωτικής παρουσίας. Το εκτεταμένο οχυρωματικό δίκτυο, πλήρως ενσωματωμένο στο φυσικό ανάγλυφο και άμεσα συνδεδεμένο με κρίσιμες υποδομές (οδικό-σιδηροδρομικό δίκτυο-λιμάνι), εξυπηρετούσε την άμυνα αλλά και τη διαμόρφωση προσωρινών στρατιωτικών κοινωνιών για τη μεταφορά των στρατευμάτων από την πόλη στα πεδία μαχών. Μέσα από τα κατάλοιπα και τοπωνύμια, αποτυπώνονται οι τρόποι με τους οποίους οι στρατιώτες διαχειρίστηκαν το τοπίο και απέδωσαν νοήματα σε έναν άγνωστο χώρο, μετατρέποντάς τον σε πεδίο επιβίωσης, οικειότητας και μνήμης.
The birth of man and the analytic of finitudeThanasis Karakousis
Σελ. 55-64 | Ηλεκτρονική δημοσίευση 21 Μαΐου 2026
This paper examines Michel Foucault’s notion of the “analytic of finitude” through his engagement with Kant and, secondarily, Heidegger, focusing on the anthropological question “What is Man?”. It retraces the points of contact between the anthropological problematic that emerges in Kant’s late works and Foucault’s archaeological project, in order to highlight the Kantian threshold at whose limit Foucault attempts to craft a history of the present. It argues that the analytic of finitude functions as a guiding problematic that traverses Foucault’s archaeological and genealogical analyses, linking the constitution of Man as an empirical–transcendental doublet to later inquiries into power and subjectivity. The persistence of the Kantian reference becomes even more evident in “What Is Enlightenment?”, where Foucault discerns in Kantian critique the possibility of the Nietzschean position of the genealogist. Finally, the paper links Nietzsche’s epistemological proclamation of the “death of God” with Foucault’s declaration of the “end of Man”, as respectively indicative of a passage beyond, and an overcoming of, the Kantian threshold.