Το μάθημα εισάγει τις φοιτήτριες και τους φοιτητές στη σχέση φεμινισμού και πολιτικής φιλοσοφίας, αναδεικνύοντας τις σχέσεις φύλου μέσα από το ερώτημα των σχέσεων πολιτικής εξουσίας και την επιδίωξη της ισότητας, της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Παρουσιάζονται οι βασικές παραδόσεις της φεμινιστικής πολιτικής φιλοσοφίας: ο φιλελεύθερος φεμινισμός και η διεκδίκηση ίσων δικαιωμάτων, ο σοσιαλιστικός φεμινισμός με έμφαση στην εργασία, την οικογένεια και την κοινωνική αναπαραγωγή, ο ριζοσπαστικός φεμινισμός και η κριτική της πατριαρχίας, καθώς και οι σύγχρονοι φεμινισμοί που θέτουν στο επίκεντρο τη διαφορά και την ταυτότητα μέσα από την πολλαπλότητα των εμπειριών καταπίεσης. Το μάθημα καταδεικνύει ότι ο φεμινισμός δεν αποτελεί απλώς επιμέρους πεδίο εφαρμογής της πολιτικής φιλοσοφίας, αλλά αναδιαμορφώνει τις ίδιες τις κεντρικές της έννοιες: πολίτης, δικαιώματα, δημόσια σφαίρα, αυτονομία.
Διαλέξεις
1 . Εισαγωγή. Φεμινισμός και πολιτική φιλοσοφία: βασικές έννοιες και προβληματικές.
2–3. Φιλελεύθερος φεμινισμός: φυσικό δίκαιο, οικουμενικότητα και διεκδίκηση ίσων δικαιωμάτων.
4 . Σοσιαλιστικός φεμινισμός και η προβληματική της καταπίεσης: οικογένεια, εργασία, χειραφέτηση.
5 . Ριζοσπαστικός φεμινισμός: κριτική της διάκρισης δημόσιου και ιδιωτικού, πατριαρχία και πολιτική εξουσία.
6–7. Simone de Beauvoir και «Το δεύτερο φύλο».
8–9. Andrea Dworkin και Catharine MacKinnon: σώμα και έμφυλη εξουσία.
10–11. Fraser και κοινωνική αναπαραγωγή: οικιακή και μισθωτή εργασία, οικογένεια και φροντίδα.
12 . Διαθεματικότητα και πολλαπλές εμπειρίες καταπίεσης.
13 . Σύγχρονες συζητήσεις: διαφορά και ταυτότητα σε συνάρτηση με δημοκρατία και χειραφέτηση
Μαθησιακοί Στόχοι: Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτήτριες και οι φοιτητές θα:
- έχουν αποκτήσει συστηματική εποπτεία της σχέσης ανάμεσα στα ανθρώπινα δικαιώματα, τη νεωτερική πολιτική φιλοσοφία και την έμφυλη διάσταση της πολιτικής ένταξης,
- κατανοούν τα δικαιώματα ως πρόβλημα πολιτικής ιδιότητας, ορατότητας, συμμετοχής και αναγνώρισης
- είναι σε θέση να προσεγγίζουν κριτικά σύγχρονα ζητήματα δικαιωμάτων, έμφυλης ανισότητας, αποκλεισμού, αναγνώρισης και κοινωνικής δικαιοσύνης,
- έχουν αναπτύξει ικανότητα κριτικής ανάγνωσης και συγκριτικής ερμηνείας φιλοσοφικών, πολιτικών και φεμινιστικών κειμένων.
Γενικές Ικανότητες: Το μάθημα αποσκοπεί στην ανάπτυξη των ακόλουθων γενικών ικανοτήτων:
- προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και κριτικής σκέψης,
- ικανότητα θεωρητικής ανάλυσης και ερμηνείας σύνθετων πολιτικών και έμφυλων ζητημάτων,
- ανάπτυξη συγκριτικής σκέψης και ικανότητας σύνδεσης διαφορετικών θεωρητικών παραδόσεων,
- κατανόηση της σχέσης ανάμεσα σε φιλοσοφικές έννοιες και σύγχρονα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα,
- ικανότητα τεκμηριωμένης προφορικής και γραπτής επιχειρηματολογίας,
- ευαισθητοποίηση σε ζητήματα ισότητας, έμφυλης ανισότητας, αποκλεισμού και δικαιωμάτων,
- ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτόνομης μελέτης, κριτικής ανάγνωσης και συμμετοχής σε επιστημονικό διάλογο.
Βιβλία (Εύδοξος)
- Bryson, Valerie. Φεμινιστική πολιτική θεωρία. Μτφρ. Ελεάννα Πανάγου. Αθήνα: Μεταίχμιο, 2005.
- Beauvoir, Simone de. Το δεύτερο φύλο. Μτφρ. Τζένη Κωνσταντίνου. Πρόλ. Κατερίνα Σχινά. Αθήνα: Μεταίχμιο, 2021.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
- Bebel, August. Η γυναίκα και ο σοσιαλισμός. Αθήνα: Ιστορικές Εκδόσεις, 1981.
- Beauvoir, Simone de. Η δύναμη των πραγμάτων. Μτφρ. Αλέξανδρος Πολενάκης. Αθήνα: Γλάρος, 2018.
- Beauvoir, Simone de. Όσα είπαμε κι όσα κάναμε. Μτφρ. Εβελίνα Χατζηδάκη. Αθήνα: Γλάρος, 1982.
- Bhattacharya, Tithi, επιμ. Θεωρία της κοινωνικής αναπαραγωγής: Χαρτογραφώντας ξανά την τάξη, επαναπροσδιορίζοντας την καταπίεση. Μτφρ. Βάσω Γκρέστα. Επιστ. επιμ. Ανδρέας Στεργίου και Πηνελόπη Βέργου. Αθήνα: Κλειδάριθμος, 2025.
- Braidotti, Rosi. Νομαδικά υποκείμενα: Ενσωματότητα και έμφυλη διαφορά στη σύγχρονη φεμινιστική θεωρία. Μτφρ. Αγγελική Σηφάκη και Ουρανία Τσιάκαλου. Επιμ. Αγγελική Σηφάκη. Αθήνα: Νήσος, 2014.
- Butler, Judith. Ποιος φοβάται το φύλο; Μτφρ. Γιώργος Καράμπελας. Επιμ. Βενετία Καντσά και Χριστίνα Σπυροπούλου. Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2025.
- Butler, Judith. Σημειώσεις για μια επιτελεστική θεωρία της συνάθροισης. Μτφρ. Μιχάλης Λαλιώτης. Αθήνα: Angelus Novus, 2018.
- Davis, Angela. Γυναίκες, φυλή και τάξη. Μτφρ. Πιερέτα Διαμαντοπούλου. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή, 1984.
- Delphy, Christine. Ένας υλιστικός φεμινισμός είναι δυνατός. Μτφρ. Μιχάλης Κυπαρίσσης και Γιάννης Καψόπουλος. Επιμ.–εισ. Μιχάλης Κυπαρίσσης. Αθήνα: Τοποβόρος, 2018.
- Dworkin, Andrea. Πορνογραφία και ανδροκρατική κοινωνία. Μτφρ. Λουκάς Θεοδωρακόπουλος. Αθήνα: Ουτοπία, 1983.
- Engels, Friedrich. Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή, 2016.
- Federici, Silvia. Ο Κάλιμπαν και η μάγισσα: Γυναίκες, σώμα και πρωταρχική συσσώρευση. Μτφρ. Ίρια Γραμμένου, Λία Γυιόκα, Παναγιώτης Μπίκας και Λουκής Χασιώτης. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις των Ξένων, 2011.
- Firestone, Shulamith. Η διαλεκτική του σεξ: Ο φάκελος της φεμινιστικής επανάστασης. Μτφρ. Γεώργιος Κ. Χατζόπουλος. Αθήνα: Κέδρος–Ράππα, 1983.
- Gilligan, Carol. Με διαφορετική φωνή: Ψυχολογική θεωρία και γυναικεία ανάπτυξη. Μτφρ. Δημήτρης-Χρυσός Τομαράς. Επιστ. επιμ.–πρόλογος Δέσποινα Σακκά. Αθήνα: Gutenberg, 2022.
- Goldman, Emma. Η κόκκινη Έμμα μιλάει. Μτφρ. Μάγδα Χαλικιά, Λία Βακέντη και Κατερίνα Παπαθανασίου. Θεσσαλονίκη: Χ. Μπαρμπουνάκης, 1984.
- Greer, Germaine. Sex και πεπρωμένο. Μτφρ. Μανίνα Ζουμπουλάκη. Αθήνα: Κάκτος, 1985.
- Haraway, Donna. Ανθρωποειδή, κυβόργια και γυναίκες: Η επανεπινόηση της φύσης. Μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου. Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2014.
- Maruani, Margaret, επιμ. Γυναίκες, φύλο, κοινωνίες: Τι γνωρίζουμε σήμερα. Μτφρ. Πελαγία Μαρκέτου. Αθήνα: Μεταίχμιο, 2008.
- Rousseau, Jean-Jacques. Αιμίλιος ή περί αγωγής: Βιβλία Ι–ΙΙΙ. Μτφρ. Πολυτίμη Γκέκα. Επιμ. Γιώργος Σπανός. Αθήνα: Πλέθρον, 2010.
- Tronto, Joan C. Για μια πολιτική της μέριμνας (care) σ’ έναν ευάλωτο κόσμο. Μτφρ. Μαγδαληνή Τσεβρένη. Αθήνα: Πόλις, 2011.
Συναφή επιστημονικά περιοδικά:
