Η πολιτική ενοποίηση εκτεταμένων εδαφών στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική υπό την οθωμανική δυναστεία για πάνω από τέσσερις αιώνες είχε πολλαπλές συνέπειες για την ιστορική πορεία και τις κοινωνικές, οικονομικές, δημογραφικές, πολιτισμικές και άλλες εξελίξεις. Το μάθημα αφορμάται από σύγχρονα ζητήματα και φαινόμενα που συνδέονται άμεσα με το οθωμανικό παρελθόν των χωρών και των πληθυσμών στον αχανή αυτό χώρο (ενδεικτικά: μειονοτικοί πληθυσμοί, ισλάμ στα Βαλκάνια, εντάσεις στη Μέση Ανατολή, πολιτισμική ομοιότητα) και εξετάζει την ιστορία τους και τους τρόπους με τους οποίους οι θεσμοί και οι εξελίξεις της οθωμανικής περιόδου έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στο παρόν. Εξετάζει επίσης ζητήματα πρόσληψης και αναπαράστασης του οθωμανικού παρελθόντος στον 20ό και 21ο αιώνα.
Θεματικές ενότητες
Ι. Κληρονομιές και προσεγγίσεις του οθωμανικού παρελθόντος
- Το αποτύπωμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σήμερα
- Προσεγγίσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
- Οθωμανικές κληρονομιές: Ευρώπη, Ασία, Αφρική
- Η οθωμανική πολιτιστική κληρονομιά και η διαχείρισή τους
ΙΙ. Ο οθωμανικός κόσμος
- Ποιοι ήταν οι Οθωμανοί;
- Η αυτοκρατορία στη μακρά διάρκεια
- Θεσμοί διακυβέρνησης
- Κοινωνία, λαϊκός πολιτισμός και διακοινοτικές σχέσεις
- Η διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
ΙΙΙ. Το βάρος του οθωμανικού παρελθόντος
- Βαλκάνια και Τουρκία: κράτη και πληθυσμοί
- Μέση Ανατολή: κράτη και πληθυσμοί
IV. Εμείς και οι άλλοι
12. Έλληνες, Τούρκοι και το οθωμανικό παρελθόν
13. Πολιτισμική ομοιότητα και ετερότητα στα Βαλκάνια
Mαθησιακά Aποτελέσματα: Οι φοιτητές που παρακολουθούν τις διαλέξεις και μελετούν την ύλη:
- κατανοούν το ιστορικό βάθος των σύγχρονων ζητημάτων και εξελίξεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή
- αποκτούν νέες γνώσεις για τις κοινωνίες των περιοχών υπό οθωμανική πολιτική κυριαρχία
- εξοικειώνονται με σύγχρονους προβληματισμούς για τις προσλήψεις και αναπαραστάσεις του παρελθόντος.
Γενικές Ικανότητες: Γνώση, κατανόηση και κριτική αντιμετώπιση:
- των ιστορικών εξελίξεων στα πεδία της πολιτικής, της κοινωνίας, της οικονομίας και των ιδεών,
- των κοινωνικών και πολιτισμικών εξελίξεων και διανοητικών αλλαγών που συνέβαλαν στη διαμόρφωση του σύγχρονου κόσμου,
- των χρήσεων του παρελθόντος στο παρόν,
- της ελληνικής ιστορίας στα ευρύτερα συμφραζόμενά της.
- Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης.
Εγχειρίδια μαθήματος στην πλατφόρμα ΕΥΔΟΞΟΣ:
- Γκαρά, Ελένη και Γιώργος Τζεδόπουλος, Χριστιανοί και μουσουλμάνοι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία: Θεσμικές πραγματικότητες και κοινωνικές δυναμικές, Αθήνα: ΣΕΑΒ, 2015. URL: https://repository.kallipos.gr/handle/11419/2882.
- Quataert, Donald, Η Οθωμανική Αυτοκρατορία: οι τελευταίοι αιώνες 1700–1922, μτφρ. Μ. Σαρηγιάννης, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2006.
Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:
- Αναστασιάδου, Μερόπη, «Αυτά που κληρονομήσαμε από τους Τούρκους». Στο Οθωμανικά μνημεία στην Ελλάδα: κληρονομιές υπό διαπραγμάτευση, επιμ. Ηλίας Κολοβός, Γιώργος Πάλλης και Παναγιώτης Πούλος, Αθήνα: Καπόν, 2023, σ. 29-39.
- Αναστασόπουλος, Αντώνης, Ηλίας Κολοβός και Μαρίνος Σαρηγιάννης, «Η Οθωμανική Αυτοκρατορία: Ο ελληνικός χώρος». Στο Η οθωμανική αρχιτεκτονική στην Ελλάδα, επιμ. Έρση Μπρούσκαρη, Αθήνα: ΥΠΠΟ/Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων, 2008, 23–44.
- Fraser, T.G., «Η Μέση Ανατολή: κατάτμηση και ανασυγκρότηση». Στο Πόλεμος, διπλωματία και εθνοτικές συγκρούσεις στην Ευρώπη του 20ού αιώνα, Otto von Habsburg, Seamus Dunn, T.g. Fraser κ.ά., μτφρ. Μ. Μαραγκουδάκης, Θεσσαλονίκη: Κυρομάνος, 2005, σ. 231-254.
- Κολοβός, Ηλίας, Γεώργιος Πάλλης και Παναγιώτης Πούλος (επιμ.), Οθωμανικά μνημεία στην Ελλάδα: κληρονομιές υπό διαπραγμάτευση, Αθήνα: Καπόν, 2023.
- Κολοβός, Ηλίας, Γιώργος Πάλλης και Παναγιώτης Πούλος, «Εισαγωγή». Στο Οθωμανικά μνημεία στην Ελλάδα: κληρονομιές υπό διαπραγμάτευση, επιμ. Ηλίας Κολοβός, Γιώργος Πάλλης και Παναγιώτης Πούλος, Αθήνα: Καπόν, 2023, σ. 9-24.
- Lane, Ann «Γιουγκοσλαβία: αναζητώντας ένα εθνικό κράτος». Στο Πόλεμος, διπλωματία και εθνοτικές συγκρούσεις στην Ευρώπη του 20ού αιώνα, Otto von Habsburg, Seamus Dunn, T.g. Fraser κ.ά., μτφρ. Μ. Μαραγκουδάκης, Θεσσαλονίκη: Κυρομάνος, 2005, σ. 77-96.
- Μήλλας, Ηρακλής, «Επικοινωνώντας με τον ‘άλλο’ ή κατανοώντας τον ‘εαυτό; Έλληνες και Τούρκοι». Στο Τσιμπιρίδου, Φωτεινή, και Δημήτρης Σταματόπουλος (επιμ.), Οριενταλισμός στα όρια: από τα οθωμανικά Βαλκάνια στη σύγχρονη Μέση Ανατολή, Αθήνα: Κριτική, 2008, 195-205.
- Pappe, Ilan, Μικρή ιστορία της σύγκρουσης Ισραήλ-Παλαιστίνης, μτφρ. Φ. Τερζάκης, Θεσσαλονίκη: Σάλτο, 2024.
- Rogan, Eugene, Η Πτώση των Οθωμανών – Ο Μεγάλος Πόλεμος στη Μέση Ανατολή (1914–1920), μτφρ. Ε. Αστερίου, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2016.
- Τσιμπιρίδου, Φωτεινή, και Δημήτρης Σταματόπουλος (επιμ.), Οριενταλισμός στα όρια: από τα οθωμανικά Βαλκάνια στη σύγχρονη Μέση Ανατολή, Αθήνα: Κριτική, 2008.
- Yavuz, M. Hakan, Νοσταλγία για την αυτοκρατορία: οι πολιτικές του νεο-οθωμανισμού, μτφρ. Α. Παπασυριόπουλος, Αθήνα: Παπασωτηρίου, 2024.
