Στις επιστημολογικές διερευνήσεις και μεθοδολογικές μετατοπίσεις στο χώρο των κοινωνικών επιστημών από τη δεκαετία του 1960 και μετά οι φεμινίστριες θεωρητικοί διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο. Χωρίς να είναι οι μόνες που συμμετείχαν ενεργά σε μια προσπάθεια αλλαγής του επιστημολογικού παραδείγματος στο χώρο των κοινωνικών επιστημών, ήταν, ωστόσο, εκείνες που κυρίως ανέδειξαν με το έργο τους την πολιτική διάσταση της θεωρίας και ενδιαφέρθηκαν για έναν διεπιστημονικό διάλογο που θα εστίαζε σε κοινές επιστημολογικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε σε επιστημολογικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στα επιμέρους επιστημονικά πεδία που θα λαμβάνουν υπόψη τους την έννοια του πλαισίου και θα ενδιαφέρονται για τους συσχετισμούς παραγωγής γνώσης. Τα θέματα που αναδύθηκαν αφορούσαν το ζήτημα της αντικειμενικότητας και την οπτική της τοποθετημένης γνώσης (situated knowledge), ζητήματα εξουσίας καθώς και θέματα που αφορούσαν στις πολιτικές διαστάσεις της κοινωνικής έρευνας. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα αναλυθούν οι έννοιες της μεθόδου, της μεθοδολογίας και της επιστημολογίας από τη σκοπιά του φύλου καθώς, επίσης, αυτές της διεπιστημονικότητας και της διαθεματικότητας. Αν αρχικά το φύλο ως αναλυτικό εργαλείο πρόσφερε ένα σημείο συνάντησης μεταξύ διαφορετικών επιστημών και ανέδειξε τη σημασία της διεπιστημονικότητας, σύντομα αναδείχτηκε η σημασία της διαθεματικότητας, εκείνης, δηλαδή, της προσέγγισης που εξετάζει τις διασταυρούμενες και αλληλοεξαρτώμενες διακρίσεις με όρους φύλου, φυλής, τάξης, εθνικότητας, ηλικίας, σεξουαλικότητας μεταξύ άλλων. Με αναφορά σε συγκεκριμένα εθνογραφικά και ιστορικά παραδείγματα θα αναδειχθούν και θα συζητηθούν συναρθρώσεις διαφορετικών κατηγοριοποιήσεων ενώ παράλληλα θα τεθεί το πλαίσιο για τη διαμόρφωση νέων ερωτημάτων.
Μαθησιακά Αποτελέσματα:
Μετά την ολοκλήρωση του εξαμήνου οι φοιτήτριες και οι φοιτητές θα μπορούν: α) να κατανοούν την σύνδεση των ερευνητικών ερωτημάτων και μεθόδων με τις ανάγκες της κοινωνίας και τη «θέση» των επιστημόνων. β) να διακρίνουν τις διαφορετικές φεμινιστικές επιστημολογίες και να προβληματοποιούν τη μεθοδολογία της έρευνας με αναφορά στα εργαλεία της φεμινιστικής θεωρίας. γ) και να είναι σε θέση να κατανοούν την αναγκαιότητα μιας φεμινιστικής επιστημολογίας στο σχεδιασμό, στη συλλογή και ερμηνεία των δεδομένων της έρευνας.
Γενικές Ικανότητες:
Το μάθημα αποσκοπεί στην:
– Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
– Επίδειξη κοινωνικής και επαγγελματικής υπευθυνότητας και στο σεβασμό στην διαφορετικότητα και την πολυπολιτισμικότητα
– Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση ερευνητικών δεδομένων με τη χρήση των απαραίτητων τεχνολογιών
– Εξάσκηση στην ομαδική εργασία και την αυτόνομη εργασία – Απόκτηση κριτικής και αυτοκριτικής σκέψης.
-Sherry Ortner, “Είναι το θηλυκό για το αρσενικό ό,τι η φύση για τον πολιτισμό;” στο Αλεξάνδρα Μπακαλάκη, Ανθρωπολογία, γυναίκες και φύλο, Αλεξάνδρεια 1994.
-Τζόουν Σκοτ, “Το φύλο: μια χρήσιμη κατηγορία της ιστορικής ανάλυσης”, στο Έφη Αβδελά και Αγγέλικα Ψαρρά, Σιωπηρές ιστορίες: γυναίκες και φύλο στην ιστορική αφήγηση, Αλεξάνδρεια 1997, σσ.287-327.
-Donna Haraway, “Gender for A Marxist Dictionary”, Simians, Cyborgs and Women: the reinvention of nature, Free Association, Press, 1991.
– Verena Stolcke , “Is sex to gender as race is to ethnicity”, στο Teresa del Valle, Gendered Anthropology, Λονδίνο: Routledge 1993.
-Carole Pateman, The Sexual Contract, Polity Press 1988. Κεφ. 2. “Patriarchal Confusions”, σσ. 19-38.
-Έφη Αβδελά και Αγγέλικα Ψαρρά, “Ξαναγράφοντας το παρελθόν: σύγχρονες διαδρομές της ιστορίας των γυναικών”, στο Αβδελά και Ψαρρά, Σιωπηρές ιστορίες: γυναίκες και φύλο στην ιστορική αφήγηση, Αλεξάνδρεια 1997. σσ. 71-78.
-Τζόουν Σκοτ, “Το φύλο: μια χρήσιμη κατηγορία…».
-Τζούντιθ Μπένετ, “Φεμινισμός και ιστορία”, στο Αβδελά και Ψαρρά, Σιωπηρές ιστορίες, σσ.371-410.
-Sylvia Walby, Patriarchy at Work: Patriarchal and Capitalist Relations in Employment, Polity Press, 1986.
-Androniki Dialeti, “Patriarchy as a Category of Historical Analysis and the Dynamics of Power: The Example of Early Modern Italy”, 2018, https://doi.org/10.1111/1468-0424.12366
-Gerda Lerner, The Creation of Patriarchy, Oxford University Press 1986.
-Zilla R. Eisenstein, “The Patriarchal Relations of the Reagan State”, Signs 10:2, 329-337.
-Sandra Harding, “Feminism, Science, and the Anti-Enlightenment Critiques” στο Linda Nicholson (επιμ.), Feminism/Postmodernism, Routledge, Λονδίνο 1989,σσ. 83-106.
-Sandra Harding, “Introduction: Is there a feminist method?” στο Sandra Harding (επιμ.) Feminism and Methodology. Social Science Issues, Bloomington, Indiana University Press, 1987.
-Donna Haraway, “Situated Knowledges” στο Simians, Cyborgs, and Women: the reinvention of nature, Free Association Books 1991, σσ. 183-200.
-Donna Haraway Το μανιφέστο των σάιμποργκ, The Cyborg Manifesto, Μετάφραση: Γιάννης Πεδιώτης, Τοποβόρος, 2023.
– Chandra Talpade Mohanty, Φεμινισμός χωρίς σύνορα, Oposito Αθήνα, 2021.
-Jane Flax, “Postmodernism and Gender Relations in Feminist Theory”, στο Nicholson (επιμ.), Feminism/Postmodernism, σσ. 41-2.
-Ελένη Βαρίκα, “Φεμινισμός, νεωτερικότητα, μεταμοντερνισμός”, Με διαφορετικό πρόσωπο…, 378-410.
-Audre Lorde, Sister Outsider, μετάφραση Ισμήνη Ιωακειμίδου, Κείμενα, Αθήνα, 2023
Συναφή επιστημονικά περιοδικά:
Signs
Gender and History
