Το σεμιναριακό αυτό μάθημα εξετάζει τον κομβικό ρόλο της θρησκείας και της θρησκευτικής διαφοράς στην Οθωμανική Αυτοκρατορία των πρώιμων νεότερων χρόνων, ένα κράτος που κληρονομεί και μετασχηματίζει την ισλαμική πολιτειακή παράδοση. Στο επίκεντρο βρίσκεται η έννοια της διακυβέρνησης, η οποία επιτρέπει την εξέταση ενός φάσματος ζητημάτων γύρω από την άσκηση της εξουσίας (ενδεικτικά: η άνιση σχέση μουσουλμάνων και μη μουσουλμάνων, η σουλτανική ιδεολογία, η θέση της εκκλησίας, η στρατολόγηση υπηκόων). Μέσα από την ανάλυση επιλεγμένων αρχειακών πηγών, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες θα έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν τη διαφορετική θέση της θρησκείας στο κράτος που είχε για αιώνες υπό την εξουσία του το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της σημερινής ελληνικής επικράτειας.
Θεματικές ενότητες
Ι. Μουσουλμάνοι και «άπιστοι» ως υπήκοοι του σουλτάνου
ΙΙ. Εκκλησία, μοναστήρια και οθωμανικό κράτος
ΙΙΙ. Ιεροδικείο και ζιμμήδες
ΙV. Εξισλαμισμός και αποστασία
Mαθησιακά Aποτελέσματα: Οι φοιτητές που συμμετέχουν στα σεμινάρια, μελετούν την ύλη και ολοκληρώνουν τις ασκήσεις και την εργασία για το μάθημα εξοικειώνονται με τους σύγχρονους προβληματισμούς για την ιστορία της οθωμανικής περιόδου με επίκεντρο τις μεθόδους διακυβέρνησης των υπηκόων και τη σημασία της θρησκευτικής διαφοράς. Μαθαίνουν επίσης να αξιοποιούν ιστορικές πηγές, ιδίως αρχειακές, να αναγνωρίζουν τις δυνατότητες και τα όριά τους, και αποκτούν την ικανότητα κριτικής στάσης απέναντι στα τεκμήρια του παρελθόντος και στους επίσημους λόγους.
Γενικές Ικανότητες:
Γνώση, κατανόηση και κριτική αντιμετώπιση
- των τρόπων με τους οποίους οργανώθηκε η διακυβέρνηση των υπηκόων στην αχανή οθωμανική επικράτεια,
- τον ρόλο της θρησκείας στην οθωμανική πολιτειακή οργάνωση και ιδεολογία,
- της σημασίας της θρησκευτικής διαφοράς για την πολιτική, κοινωνική και οικονομική τάξη, καθώς και εκπαίδευση
- στην ανάλυση ιστορικών πηγών,
- στη συγγραφή ακαδημαϊκού δοκιμιακού κειμένου.
Αυτόνομη εργασία
Ομαδική εργασία
Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης.
Εγχειρίδια μαθήματος στην πλατφόρμα ΕΥΔΟΞΟΣ:
- Γκαρά, Ελένη και Γιώργος Τζεδόπουλος, Χριστιανοί και μουσουλμάνοι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία: Θεσμικές πραγματικότητες και κοινωνικές δυναμικές, Αθήνα: ΣΕΑΒ, 2015. URL: https://repository.kallipos.gr/handle/11419/2882.
- Barkey, Karen, Αυτοκρατορίες και διαφορετικότητα: Οι Οθωμανοί σε συγκριτικό πλαίσιο, μτφρ. Μ. Δημητριάδου, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 2013.
Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:
- Anastasopoulos, Antonis, “Non-Muslims and Ottoman justice(s?)”. Στο Law and Empire: Ideas, Practices, Actors, επιμ. Jeroen Duindam et al., Leiden – Boston: Brill, 2013, 275-292.
- Αναστασόπουλος, Αντώνης, «Οι χριστιανοί στην Τουρκοκρατία και οι οθωμανικές πηγές: Η περίπτωση της Βέροιας, π. 1760-1770». Αριάδνη 9 (2003), 71-88.
- Αποστολόπουλος, Δημήτρης, «Γύρω από τη διαθήκη της Ρωξάνδρας Μαυροκορδάτου (θ. 1684): Νομικά και φαναριώτικα». Ο Ερανιστής 22 (1999), 29-43.
- Gara, Eleni, «Conceptualizing Interreligious Relations in the Ottoman Empire: The Early Modern Centuries». Acta Poloniae Historica 116 (2017), 57–91.
- Γκαρά, Ελένη, «Μεροληψία κατά την απονομή δικαιοσύνης στα οθωμανικά ιεροδικεία». Στο Μνήμη Πηνελόπης Στάθη: Μελέτες ιστορίας και φιλολογίας, επιμ. Κώστας Λάππας κ.ά., Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2010, 39-54.
- Gara, Eleni, και Ovidiu Olar, «Confession-Building and Authority: The Great Church and the Ottoman State in the First Half of the Seventeenth Century». Στο Entangled Confessionalizations? Dialogic Perspectives on the Politics of Piety and Community Building in the Ottoman Empire, 15th–18th centuries, επιμ. Tijana Krstić και Derin Terzioǧlu, Πισκάταγουεϊ, NJ: Gorgias Press, 2022, 159–214.
- Ginio, Eyal, “Childhood, mental capacity and conversion to Islam in the Ottoman state”. Byzantine and Modern Greek Studies 25 (2001), 90-119.
- Ginio, Eyal, “Neither Muslims nor Zimmis: The Gypsies (Roma) in the Ottoman state”. Romani Studies 14/2 (2004), 117-144.
- Gradeva, Rossitsa, “Jews and Ottoman authority in the Balkans: The cases of Sofia, Vidin and Rusçuk, 15th-17th centuries”. Στης ιδίας, Rumeli under the Ottomans, 15th-18th centuries: Institutions and Communities, Istanbul: The Isis Press, 2004, 225-285.
- Jennings, Ronald C., “Zimmis (Non-Muslims) in Early 17th Century Ottoman Judicial Records: The Sharia Court of Anatolian Kayseri”. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 21/3 (1978), 225-293.
- Kermeli, Eugenia, “Marriage and Divorce of Christians and New Muslims in Early Modern Ottoman Empire: Crete 1645-1670”. Oriente Moderno 93 (2013) 495-514.
- Κολοβός, Ηλίας, «Το Άγιον Όρος και η συγκρότηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας». Στο 1453. Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης και η μετάβαση από τους μεσαιωνικούς στους νεώτερους χρόνους, επιμ. Τόνια Κιουσοπούλου, Ηράκλειο: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2005, 107-119.
- Κονόρτας, Παρασκευάς, «Από τον «ιστορικό συμβιβασμό» στην ‘εγκάρδια συνεννόηση’; πολιτικές συγκλίσεις ανάμεσα στο Ορθόδοξο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και την οθωμανική διοίκηση (μέσα 15ου – τέλη 16ου αι.)». Στο Το Οικουμενικό Πατριαρχείο (Ιστορικές – Πολιτικές – Θρησκευτικές – Νομικές Μελέτες), επιμ. Τζενγκίζ Ακτάρ κ.ά., Αθήνα: Ετεροτοπία & Νέος Κύκλος Κωνσταντινουπολιτών, 2016, 73-105.
- Κοτζαγεώργης, Φωκίων Π., «Δικαιικός πλουραλισμός (legal pluralism) στην Οθωμανική Αυτοκρατορία; Οι χριστιανοί στα οθωμανικά και εκκλησιαστικά δικαστήρια πριν το Τανζιμάτ, Βαλκανικά Σύμμεικτα 18 (2017), 7-28.
- Laiou, Sophia, “Christian Women in an Ottoman World: Interpersonal and Family Cases Brought Before the Shari‘a Courts During the Seventeenth and Eighteenth Centuries (Cases Involving the Greek Community)”. Στο Women in the Ottoman Balkans: Gender, Culture and History, επιμ. Amila Buturović και Irvin Cemil Schick, London: I.B. Tauris, 2007, 243–271.
- Stefini, Tommaso, «Defining ‘Ottomans’ and ‘Foreigners’: Venetian Merchants, Jurisdictional Conflicts, and Legal Belonging in Seventeenth-Century Istanbul», Journal of Early Modern History 28 (2024), 279–304.
- Τζεδόπουλος, Γιώργος, «Χριστιανός, μουσουλμάνος, Έλλην, Τούρκος: Ταυτότητα και διαμεσολάβηση στη Διάλεξιν του Παναγιωτάκη Νικούσιου με τον Vani Efendi». Στο Έλλην, Ρωμηός, Γραικός: Συλλογικοί προσδιορισμοί και ταυτότητες, επιμ. Όλγα Κατσιαρδή-Hering, Αναστασία Παπαδία-Λάλα, Κατερίνα Νικολάου, Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Αθήνα: Ευρασία, 2018, 329–343.
- Ζαχαριάδου, Ελισάβετ, Δέκα τουρκικά έγγραφα για την Μεγάλη Εκκλησία (1483-1567), Αθήνα: ΙΒΕ/ΕΙΕ, 1996.