Σχολή: Κοινωνικών Επιστημών
Τμήμα: Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας
Επίπεδο Σπουδών: Προπτυχιακό
Κωδικός Μαθήματος: Ι-208 Εξάμηνο Σπουδών: Γ' (3ο)
Τίτλος Μαθήματος: Προφορική Ιστορία
Αυτοτελείς Διδακτικές Δραστηριότητες Εβδομαδιαίες Ώρες Διδασκαλίας Πιστωτικές Μονάδες
Διαλέξεις 3 5
Τύπος Μαθήματος: Υποχρεωτικό μάθημα γενικού υποβάθρου
Προαπαιτούμενα Μαθήματα: Κανένα
Γλώσσα Διδασκαλίας και Εξετάσεων: Ελληνική
Το Μάθημα προσφέρεται σε Φοιτητές Erasmus: Όχι
Ηλεκτρονική Σελίδα Μαθήματος (Url): https://www.sah.aegean.gr/course/i-208/

https://eclass.aegean.gr/courses/SA156/
(κλειστή σελίδα. Απαιτείται εγγραφή)

    (2) ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

    Mαθησιακά Aποτελέσματα: Οι φοιτητές/-τριες αναμένεται να εξοικειωθούν με τις βασικές θεωρητικές και μεθοδολογικές προκείμενες της προφορικής ιστορίας και να οργανώνουν τη δική τους έρευνα, η οποία θα βασίζεται σε προφορικές μαρτυρίες. Επίσης να αποκτήσουν γνώση της σημασίας και της ιδιαιτερότητας της προφορικής μαρτυρίας και να κατανοήσουν τη έννοια της μνήμης ως πηγή για να κατανοήσουμε το παρελθόν. Ειδικότερα, αναμένεται:

    • Να κατανοήσουν την προφορική μαρτυρία ως πηγή γνώσης για το παρελθόν.
    • Να διακρίνουν τις ιδιαιτερότητες της μαρτυρίας ως ιστορικής πηγής.
    • Να εφαρμόσουν τη μεθοδολογία της προφορικής συνέντευξης στη δική τους έρευνα.
    • Να σχεδιάζουν και να υλοποιούν ένα πρόγραμμα προφορικής ιστορίας.
    • Να πραγματοποιούν και να αναλύουν προφορικές συνεντεύξεις.
    • Να χρησιμοποιήσουν τη μαρτυρία ως πηγή και να αξιολογήσουν τα τεκμήριά τους.

    Το μάθημα αποτελεί εισαγωγή στα κεντρικά θεωρητικά και μεθοδολογικά ζητήματα της προφορικής ιστορίας: Αποτελεί η προφορική ιστορία ένα διαφορετικό είδος ιστορίας και σε τι συνίσταται η διαφορά της; Τι είδους τεκμήρια είναι οι προφορικές μαρτυρίες; Για ποιο λόγο αποτελούν πρόκληση για τον ιστορικό του πρόσφατου παρελθόντος; Ποιες πλευρές της ανθρώπινης ιστορίας φωτίζουν οι προφορικές μαρτυρίες; Πώς προέκυψε και από ποιες ανάγκες η συγκρότηση της προφορικής ιστορίας σε ξεχωριστό γνωστικό πεδίο; Το μάθημα αποτελεί συνδυασμό εφαρμογής της προφορικής ιστορίας σε διαφορετικά ιστορικά πεδία μέσα από εμβληματικά και παραδειγματικά κείμενα προφορικής ιστορίας και ταυτόχρονα εισάγει τους φοιτητές/-τριες στην πρακτική της προφορικής ιστορίας, στον σχεδιασμό συνεντεύξεων και στην ερμηνείας τους και καταλήγει στην εκμάθηση σχεδιασμού ενός προγράμματος προφορικής ιστορίας.

    Τα θέματα στα οποία εστιάζει αφορούν: τη σχέση μνήμης και ιστορίας, τη μνήμη ως πηγή της ταυτότητας (ταξικής, έμφυλης, φυλετικής, σεξουαλικής, θρησκευτικής κλπ.), τη διαδικασία διαμόρφωσης της υποκειμενικότητας (ατομικής και συλλογικής), τη σχέση μεταξύ ερευνήτριας/τή και πληροφορήτριας/τή, ζητήματα δεοντολογίας της προφορικής συνέντευξης και χρήσης της προφορικής μαρτυρίας, τις πολιτικές της συγκρότησης της αφήγησης (μνήμη, απόκρυψη, σιωπή, τραύμα).

    Η προφορική ιστορία αποτελεί ένα ιστοριογραφικό πεδίο που στηρίζεται στην ανάλυση προφορικών μαρτυριών, οι οποίες είναι προϊόντα συνέντευξης. Οι μαρτυρίες διαμεσολαβούνται από τη μνήμη, καθώς το υποκείμενο μιλάει για τις εμπειρίες του στο παρελθόν. Στόχος της προφορικής ιστορίας είναι να κατανοήσει το υποκείμενο στο παρελθόν και να φωτίσει τη διαδικασία διαμόρφωσής του μέσα από την σχέση του με άλλα υποκείμενα αλλά και μέσα από την σχέση του με τις κοινωνικές, πολιτικές, πολιτισμικές και οικονομικές διαδικασίες στις οποίες ήταν τοποθετημένο.

    Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, ο/η φοιτητής/-τρια θα είναι σε θέση να έχει:

    • Εξοικείωση με τις θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις της προφορικής ιστορίας μέσα από συγκεκριμένα ιστοριογραφικά παραδείγματα (ιστορία του Ολοκαυτώματος, εμφυλίου, απαρτχάιντ κλπ.).
    • Απόκτηση δεξιοτήτων σχετικών με την πρακτική της προφορικής ιστορίας όπως ο σχεδιασμός και η διεξαγωγή συνεντεύξεων και η ερμηνεία των προφορικών μαρτυριών.
    • Αναγνώριση της πολλαπλότητας των πολιτισμικών και κοινωνικών διαδικασιών του παρελθόντος καθώς και των διαφορετικών μορφών υποκειμενικότητας στο παρελθόν.
    • Ικανότητα ανάλυσης της αφηγηματική δομής της συνέντευξης καθώς και του περιεχομένου της και τοποθέτησής τους στα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα της εποχής που εξετάζεται.

    Γενικές Ικανότητες: 

    • Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα.
    • Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής.
    • Αυτόνομη και ομαδική εργασία.
    • Επίδειξη κοινωνικής επαγγελματικής και ηθικής υπευθυνότητας και ευαισθησίας σε θέματα φύλου, εθνότητας, θρησκευτικών πεποιθήσεων.
    • Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης.
    • Ανάπτυξη δημοκρατικής συνείδησης.

    (3) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

    1. Εισαγωγή
      Τι είναι η προφορική ιστορία.
      Η προφορική μαρτυρία ως εργαλείο τεκμηρίωσης.
      Η προφορική μαρτυρία ως πηγή γνώσης για το παρελθόν.
      Σχέση μνήμης και ιστορίας
    2. Η χρήση της προφορικής μαρτυρίας ως πηγής για το παρελθόν.
    3. Ο κοινωνικός σκοπός της προφορικής ιστορίας
    4. Η προφορική μαρτυρία ως διακριτό ιστορικό πεδίο και τεκμήριο. Σχεδιάζοντας ένα πρόγραμμα προφορικής ιστορίας
    5. Η συνέντευξη: η σχέση πληροφορητή/τριας και ερευνητή/τριας
    6. Συγκρότηση πολιτισμικών ταυτοτήτων στο πεδίο της ιστορίας της εργασίας
    7. Η διάκριση της προφορικής ιστορίας από άλλη είδη λόγου για τον εαυτό και από την προφορική παράδοση
    8. 8. Μνήμη, ιστορία, μαρτυρία
    9. Υποκειμενικότητα: ο όρος, η σημασία του και οι περιοχές στις οποίες η υποκειμενικότητα δίνει νόημα στο παρελθόν
    10. Εργατική διαμαρτυρία: μαρτυρία και υποκειμενικότητα στην ιστορία της μετανάστευσης
    11. Η σημασία των συναισθημάτων για τη συγκρότηση της υποκειμενικότητας.
    12. Η ερμηνεία των προφορικών τεκμηρίων: η συγγραφή της ιστορικής μελέτης που βασίζεται στις προφορικές μαρτυρίες
    13. Μετά τη συνέντευξη: Απομαγνητοφώνηση, αποδελτίωση, συλλογή και δημιουργία βάσεων δεδομένων, ζητήματα δεοντολογίας

    (4) ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ και ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

    Τρόπος Παράδοσης: Πρόσωπο με πρόσωπο
    Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών: Κατά τη διδασκαλία γίνεται χρήση, οπτικού υλικού, power point, documentaries,  καθώς και εξοικείωση με τις βάσεις δεδομένων προφορικών μαρτυριών. Κατά τη διαπροσωπική συνεργασία οι φοιτητές/-τριες εκπαιδεύονται στην αναζήτηση βιβλιογραφικών πηγών και σε βάσεις δεδομένων. Οι φοιτητές έχουν πρόσβαση στην σελίδα του μαθήματος στο eclass.
    Οργάνωση Διδασκαλίας:  Δραστηριότητα Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
    Διαλέξεις 40
    Ασκήσεις στην τάξη 20
    Αυτόνομη μελέτη και προετοιμασία για εξετάσεις 62
    εξετάσεις 3
    Σύνολο Μαθήματος  125
    Αξιολόγηση Φοιτητών:
    • Γλώσσα αξιολόγησης: Ελληνική
    • Μέθοδος αξιολόγησης: Γραπτή τελική εξέταση
    • Η μέθοδος αξιολόγησης καθώς και η διδακτέα και εξεταστέα ύλη ανακοινώνονται στους/ις φοιτήτριες/ές στην έναρξη του ακαδημαϊκού εξαμήνου.

    (5) ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ-ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

    Προτεινόμενη Βιβλιογραφία:

    1. Lynn Abrams, Θεωρία Προφορικής Ιστορίας (μτφ. Λουκάς Ρινόπουλος), Αθήνα: Πλέθρον 2016.
    2. Paul Thompson, Φωνές από το παρελθόν (μετάφραση Ρ.Β.Μπούσχοτεν-Ν. Ποταμιάνος), Αθήνα: Πλέθρον 2002.
    3. Zeese Papanikolas, Αμοιρολόιτος: Ο Λούις Τίκας και η σφαγή στο Λάντλοου (μετάφραση Πελαγία Μαρκέτου), Κατάρτι 2002.
    4. Δήμητρα Λαμπροπούλου, 2009. Οικοδόμοι: οι άνθρωποι που έχτισαν την Αθήνα, 1950-1967. Αθήνα: Βιβλιόραμα.
    5. Τ. Βερβενιώτη, Δ. Λαμπροπούλου, Ρ.Β. Μπούσχοτεν, Π. Χαντζαρούλα, Η μνήμη αφηγείται την πόλη: Προφορική ιστορία και μνήμη του αστικού χώρου, Πλέθρον 2016.
    6. Maurice Halbwachs, Τα κοινωνικά πλαίσια της μνήμης (μτφ. Ε. Ζέη-πρόλογος Ρ. Μπενβενίστε). Νεφέλη 2013.
    7. Nicholas Doumanis, 1997. Myth and Memory in the Mediterrenean: Remembering Fascism’s Empire. Macmillan. -Α. Γκαζή και Ε. Νάκου, Προφορική ιστορία στα μουσεία και στην εκπαίδευση. Πλέθρον 2015.
    8. -Ποθητή Χαντζαρούλα, Σμιλεύοντας την υποταγή: Οι έμμισθες οικιακές εργάτριες στην Ελλάδα το πρώτο μισό του εικοστού αιώνα. Αθήνα: Παπαζήσης, 2012.
    9. Mercedes Vilanova, Αόρατες πλειοψηφίες: εργατική εκμετάλλευση, επανάσταση και καταστολή, Κατάρτι 2000.
    10. Ρένα Μόλχο. 2002. «Το αρχείο οπτικοακουστικών μαρτυριών των επιζώντων της ναζιστικής γενοκτονίας Shoah: Στόχοι, οργάνωση και διαδικασία συνεντεύξεων», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 107: 199-217.
    11. Valerie Yow, Recording Oral History. A Guide for the Humanities and Social Sciences 2nd ed. (Walnut Creek: AltaMira Press, 2005).
    12. Luisa Passerini, «Προφορικές πηγές και ανάλυση πολιτισμικών ταυτοτήτων. Μνήμες του εαυτού: Αυτοβιογραφία και αυτό-αναπαράσταση». Στο Σπαράγματα του 20ού αιώνα, Νεφέλη 1998, σ. 101-165.
    13. Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, Ανάποδα χρόνια: συλλογική μνήμη και ιστορία στο Ζιάκα Γρεβενών (1900-1950), Πλέθρον 1997.
    14. Paul Willis, Μαθαίνοντας να Δουλεύεις. Πώς τα παιδιά εργατικής προέλευσης επιλέγουν δουλειές της εργατικής τάξης. Αθήνα, Gutenberg, 2012.
    15. Alessandro Portelli, «What makes oral history different?» Στο R. Perks και A. Thompson (επιμ.), The Oral History Reader, Λονδίνο, Routledge, 1998.

    Συναφή επιστημονικά περιοδικά:

    1. Oral History
    2. The Oral History Review