Tο μάθημα επιχειρεί να διερευνήσει την μετάβαση από τις αυτοκρατορίες στα εθνικά κράτη στην Νοτιοανατολική Ευρώπη κατά τον 19ο και τις πρώτες δεκαετίες 20ου αιώνα. Πρόκειται για αλλαγή μεγάλης κλίμακας στην οποία εμπλέκονται διαφορετικές και αλληλοτροφοδοτούμενες, συχνά βίαιες,  διαδικασίες με βάση τις οποίες δύο πρώην κραταιές αυτοκρατορίες, η οθωμανική και η αυστριακή, ακολούθησαν τον δρόμο των άλλων «παλαιών» αυτοκρατοριών και έδωσαν την θέση τους σε εθνικά κράτη. Αλλά πώς ακριβώς η εθνική ιδέα κυριάρχησε και οδήγησε σε αυτήν την ανατροπή; Τι ήσαν τα εθνικά κράτη και πώς διαμόρφωσαν τις συνθήκες της ύπαρξής και επιβίωσής τους; Σε ποιο βαθμό ό,τι πρόσφεραν θεωρήθηκε ισχυρότερο και ελκυστικότερο από τις βεβαιότητες του  αυτοκρατορικού χώρου; Ποιες ήσαν οι ιδεολογικές μεταβολές ή θρησκευτικές διαφορές και οι νέες δυνατότητες των εθνικών κρατών; Πώς επηρεάστηκαν ριζικά οι αντιλήψεις για την κοινότητα, τον χώρο, την σχέση πλειοψηφίας/ μειοψηφίας, τα δικαιώματα και το παρελθόν με την εμφάνιση των εθνικών ιδεολογιών και την εδραίωση των εθνικών κρατών; Και πώς διαμορφώθηκε αυτό το νέο σκηνικό σε σχέση με το διεθνές πλαίσιο της ισορροπίας ανάμεσα στις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις και τις αποικιακές τους βλέψεις, κατά το τέλος του 19ου και κυρίως, των τριών πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα; Τέλος, θα εξεταστεί η διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης των τελευταίων ετών της αυτοκρατορίας και η διαχείρισή της στο παρόν στο βαθμό που υπεισέρχεται πλέον η διάσταση του τραύματος Στην βάση αυτών των ερωτημάτων το μάθημα θα εξετάσει τις κεντρικές διεργασίες που αφορούν αυτήν την μετάβαση, με έναν συγκριτικό τρόπο, και με βάση την υπάρχουσα δευτερογενή βιβλιογραφία.

Tο μάθημα επιχειρεί να διερευνήσει την μετάβαση από τις αυτοκρατορίες στα εθνικά κράτη στην Νοτιοανατολική Ευρώπη κατά τον 19ο και τις πρώτες δεκαετίες 20ου αιώνα. Πρόκειται για αλλαγή μεγάλης κλίμακας στην οποία εμπλέκονται διαφορετικές και αλληλοτροφοδοτούμενες, συχνά βίαιες,  διαδικασίες με βάση τις οποίες δύο πρώην κραταιές αυτοκρατορίες, η οθωμανική και η αυστριακή, ακολούθησαν τον δρόμο των άλλων «παλαιών» αυτοκρατοριών και έδωσαν την θέση τους σε εθνικά κράτη. Αλλά πώς ακριβώς η εθνική ιδέα κυριάρχησε και οδήγησε σε αυτήν την ανατροπή; Τι ήσαν τα εθνικά κράτη και πώς διαμόρφωσαν τις συνθήκες της ύπαρξής και επιβίωσής τους; Σε ποιο βαθμό ό,τι πρόσφεραν θεωρήθηκε ισχυρότερο και ελκυστικότερο από τις βεβαιότητες του  αυτοκρατορικού χώρου; Ποιες ήσαν οι ιδεολογικές μεταβολές ή θρησκευτικές διαφορές και οι νέες δυνατότητες των εθνικών κρατών; Πώς επηρεάστηκαν ριζικά οι αντιλήψεις για την κοινότητα, τον χώρο, την σχέση πλειοψηφίας/ μειοψηφίας, τα δικαιώματα και το παρελθόν με την εμφάνιση των εθνικών ιδεολογιών και την εδραίωση των εθνικών κρατών; Και πώς διαμορφώθηκε αυτό το νέο σκηνικό σε σχέση με το διεθνές πλαίσιο της ισορροπίας ανάμεσα στις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις και τις αποικιακές τους βλέψεις, κατά το τέλος του 19ου και κυρίως, των τριών πρώτων δεκαετιών του 20ου αιώνα; Τέλος, θα εξεταστεί η διαμόρφωση της ιστορικής μνήμης των τελευταίων ετών της αυτοκρατορίας και η διαχείρισή της στο παρόν στο βαθμό που υπεισέρχεται πλέον η διάσταση του τραύματος Στην βάση αυτών των ερωτημάτων το μάθημα θα εξετάσει τις κεντρικές διεργασίες που αφορούν αυτήν την μετάβαση, με έναν συγκριτικό τρόπο, και με βάση την υπάρχουσα δευτερογενή βιβλιογραφία.

Θεματικές ενότητες

1)      Εθνικά κράτη, παλιές και νέες αυτοκρατορίες. Χώρος, σύνορα, πληθυσμοί

2)      Η ανάπτυξη των εθνικών ιδεολογιών. Έθνη και ιστορικό παρελθόν. Επιστήμες και εθνική ιδεολογία

3)       Η θεσμοποίηση των εθνικών κοινοτήτων. Γλώσσα, πολιτικά δικαιώματα και μεταρρυθμίσεις.

4)      Η εκ των υστέρων ανασυγκρότηση των συλλογικών τραυμάτων. Μνήμη, τραύμα και δημόσια ιστορία.