Το μάθημα προσφέρει έναν δημιουργικό συνδυασμό εθνογραφικής ανάλυσης και μεθοδολογικών εργαλείων και προσεγγίσεων. Σε κάθε μας συνάντηση θα επικεντρωνόμαστε σε συγκεκριμένες εθνογραφίες της θρησκείας που έχει διεξαγεί στον ελληνικό χώρο, θα συζητάμε διεξοδικά και συγκριτικά τα ποικίλα θεωρητικά και αναλυτικά θέματα με τα οποία συνεισφέρουν στην ανθρωπολογία της θρησκείας, ενώ ταυτόχρονα θα εμβαθύνουμε στις μεθοδολογικές στρατηγικές που αναδεικνύονται. Θα περιηγηθούμε, μέσω προφορικών παρουσιάσεων, εθνογραφικών βίντεο κι εθνογραφικών ασκήσεων, σε κάποιες από τις πιο σημαντικές εθνογραφικές έρευνες περί θρησκείας, πνευματικότητας και σύγχρονης θρησκευτικότητας στην Ελλάδα. Παράλληλα, θα καλλιεργηθεί ή γνώση κι η ικανότητα πολλαπλών μεθόδων εμπειρικής έρευνας σε ανθρωπολογικά ζητήματα θρησκευτικότητας: από την αυτο-εθνογραφία, αυτοβιογραφία και ενσώματη και συναισθητηριακή αυτό-αναστοχαστικότητα στις συνεργατικές και πολυτροπικές δημιουργικές μεθοδολογίες.
Ενότητες:
- Η εθνογραφική μελέτη της θρησκείας στη νότια Ευρώπη
- Εισαγωγή στην εθνογραφία της θρησκείας στην Ελλάδα
- Μεθοδολογικά κι εννοιολογικά ζητήματα εμπειρικής έρευνας
- Υπερφυσικό, Πίστη, Κοσμολογία
- Αισθήσεις, Υλικότητα και Θρησκευτική Εμπειρία
- Προσκύνημα, Τουρισμός, Καταναλωτισμός
- Ενσώματη Θεραπεία και Τελετουργική Γνώση
- Τελετουργίες Μετάβασης και Θανάτου
- Μνήμη, Μύθος και Συλλογική Ταυτότητα
- Οικειοποιώντας Θρησκευτικές Ετερότητες
- Εναλλακτικές μορφές (Δια)Θρησκευτικότητας
- Φύλο, Μοναστική Ζωή κι Αναπαράσταση
- Παρουσιάσεις εργασιών/οπτικοακουστικού υλικού
Mαθησιακά Aποτελέσματα: Το μάθημα στοχεύει να εξοικειώσει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες με την εθνογραφική μελέτη της θρησκείας, πνευματικότητας και σύγχρονης θρησκευτικότητας στον ελληνικό χώρο, καλλιεργώντας παράλληλα τα απαραίτητα μεθοδολογικά εργαλεία για τη διεξαγωγή επιτόπιας έρευνας σε θέματα ανθρωπολογίας της θρησκείας. Αποκτώντας μια πλούσια εικόνα για το τι σημαίνει η εθνογραφική έρευνα για τη θρησκεία στην Ελλάδα, θα μπορούν να προσεγγίζουν την εμπειρική έρευνα για τη θρησκεία δημιουργικά, να παράγουν εθνογραφικό οπτικοακουστικό υλικό σε ερευνητικό θέμα της επιλογής τους και να ευαισθητοποιηθούν επιστημολογικά και πρακτικά ως προς τους συνεργατικούς ρόλους μεταξύ ερευνητή/ερευνήτριας και εθνογραφικών συνομιλητών/συνομιλητριών.
Γενικές Ικανότητες:
- Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών.
- Αυτόνομη εργασία.
- Ομαδική εργασία.
- Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών.
- Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα.
- Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής.
- Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης.
- Σεβασμός στη διαθρησκευτικότητα και θρησκευτική και κοινωνικοπολιτισμική διαφορετικότητα.
- Στη σύνδεση θεωρίας, ανάλυσης κι εθνογραφικής εμπειρίας
- Στο σχεδιασμό και τη διεξαγωγή μικρών ερευνητικών εθνογραφιών στα πλαίσια της ανθρωπολογίας της θρησκείας στον ελληνικό χώρο
- Στο σχεδιασμό και τη δημιουργία οπτικοακουστικού υλικού (π.χ. εθνογραφικά βίντεο, ηχοτοπική εθνογραφική καταγραφή, πόντκαστ)
|
- Βέικου, Χ. 1998. Κακό Μάτι: Η Κοινωνική Κατασκευή της Οπτικής Επικοινωνίας. Αθήνα: Ελληνικά γράμματα.
- Blanes, R. and J. Mapril (eds.). 2013. Sites and Politics of Religious Diversity in Southern Europe: The Best of All Gods. Leiden and Boston: Brill.
- Γκέφου-Μαδιανού ∆. 1998. «Αναστοχασµός, ετερότητα και ανθρωπολογία οίκοι: ∆ιλήµµατα και αντιπαραθέσεις». Στο ∆. Γκέφου-Μαδιανού (επιµ.), Ανθρωπολογική Θεωρία και Εθνογραφία: Σύγχρονες Τάσεις, σελ. 365-436. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα.
- Danforth, 1994. Τα Αναστενάρια της Αγίας Ελένης Σερρών. Αθήνα: Πλέθρον.
- Danforth, L. 1998. «H ρύθµιση των συγκρούσεων µέσα από το τραγούδι στην τελετουργική θεραπευτική». Στο E. Παπαταξιάρχης και Θ. Παραδέλλης (επιµ.), Tαυτότητες και Φύλο στη Σύγχρονη Eλλάδα: Aνθρωπολογικές προσεγγίσεις, σελ. 171-192. Aθήνα: Αλεξάνδρεια.
- Dicks, B., B. Soyinka and A. Coffey. 2006. ‘Multimodal ethnography.’ Qualitative Research 6: 7-96.
- Dubisch, J. 2000. Το Θρησκευτικό Προσκύνημα στη σύγχρονη Ελλάδα: Μια Εθνογραφική Προσέγγιση. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
- Du Boulay. 2009. Cosmos, Life and Liturgy in a Greek Orthodox Village. Limni, Evia: Denise Harvey.
- Fotiou E. ‘Transreligiosity and Religious Revitalization in Modern Greece: Bridging Religion and Science through Geomythology.’ Religions 14 (6): 754.
- Gaitanidis, I. 2021. ‘A “Nihilist Philosophy?”: Christian Orthodox Heretical Discourse and Japanese Buddhism in Greece.’ Journal of Religion in Japan 10 (2-3): 271-298.
- Hart, L. K. 1992. Time, Religion and Social Experience in Rural Greece. Lanham, Maryland: Rowman and Littlefield.
- Ιωσηφίδου, Μ. 1992. «Αδελφές στον Χριστό: Η συγγένεια σε δύο ελληνικά ορθόδοξα μοναστήρια». Στο E. Παπαταξιάρχης και Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ταυτότητες και φύλο στη σύγχρονη Ελλάδα: Ανθρωπολογικές προσεγγίσεις. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη και Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
- Kenna, M. 2005. ‘Why Does Incense Smell Religious? The Anthropology of Smell Meets Greek Orthodoxy.’ Journal of Mediterranean Studies 15: 51-70.
- Lassiter, L. E. 2005. ‘Collaborative Ethnography and Public Anthropology.’ Current Anthropology 46 (1): 83-106.
- Paganopoulos, M. 2021. ‘Contested Authenticity: Anthropological Perspectives of Pilgrimage Tourism on Mount Athos.’ Religions 12: 229.
- Panourgia, N. 1995. Fragments of Death, Fables of Identity: An Athenian Anthropography. Madison, Wisconsin: The University of Wisconsin Press.
- Papachristophorou, M. 2013. Myth, Representation, Identity: An Ethnography of Memory in Lipsi, Greece. New York: Palgrave Macmillan.
- Pierini, E. and A. Groisman. 2016. ‘Introduction. Fieldwork in Religion: Bodily Experience and Ethnographic Knowledge.’ Journal for the Study of Religious Experience 2: 1-6.
- Ρουδομέτωφ, Β. και Β. Ν. Μακρίδης (επιμ.). 2016. Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός στην Ελλάδα του 21ου Αιώνα: Ο Ρόλος της Θρησκείας στην Κουλτούρα, την Εθνική Ταυτότητα και την Πολιτική. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.
- Roussou, E. 2014. ‘Believing in the Supernatural through the “evil eye”: Perception and Science in the modern Greek Cosmos.’ Journal of Contemporary Religion 29 (3): 425-438.
- Roussou, E. 2021. Orthodox Christianity, New Age and Vernacular Religion: The Evil Eye in Greece. London: Bloomsbury.
- Σερεμετάκη, Κ. Ν. 2017. Η Τελευταία Λέξη στης Ευρώπης τα Άκρα: Δι-αίσθηση, Θάνατος, Γυναίκες. Αθήνα: Εκδόσεις Πεδίο.
- Stewart, C. 1993. «Ηγεμονισμός ή ορθολογισμός; Η θέση του υπερφυσικού στη σύγχρονη Ελλάδα». Στο Ε. Παπαταξιάρχης και Θ. Παραδέλλης (επιμ.), Ανθρωπολογία και Παρελθόν: Συμβολές στην Κοινωνική Ιστορία στης Νεότερης Ελλάδας, σελ. 157-191. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
- Stewart, C. 2008. Δαίμονες και Διάβολος στην Ελλάδα. Αθήνα: Ταξιδευτής.
- Σωτηρίου, Ε. 2016. «Οι «παραδοσιακές μοντέρνες»: Επανεξετάζοντας τη Θέση των Σύγχρονων Ελληνίδων στην Ορθοδοξία». Στο Β. Ρουδομέτωφ και Β. Ν. Μακρίδης (επιμ.), Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός στην Ελλάδα του 21ου Αιώνα: Ο Ρόλος της Θρησκείας στην Κουλτούρα, την Εθνική Ταυτότητα και την Πολιτική, σελ. 181-208. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.
- Topali P. 2013. ‘Silent Bodies in Religion and Work: Migrant Filipinas and the Construction of Relational Power.’ Religions 4 (4): 621-643.
- Τσιμπιρίδου, Φ. «Μας λένε Πομάκους!». Κληρονομιές και πολιτικές, κατασκευές και βιώματα σε μειονοτικές, περιθωριακές ταυτότητες». Μνήμων 21: 163-182.
- Xylagatas, D. The Burning Saints: Cognition and Culture in the Fire-walking Rituals of the Anastenaria. London: Equinox.
- Χρυσανθοπούλου, Β. 2008. «Εορταστικές τελετουργίες, συμβολισμός και ταυτότητα στις κοινότητες της ελληνικής διασποράς». Στο Ε. Αλεξάκης, Μ. Βραχιονίδου και Α. Οικονόμου (επιμ.), Ανθρωπολογία και Συμβολισμός στην Ελλάδα, σελ. 323-357. Αθήνα: Ελληνική Εταιρεία Εθνολογίας.
- Ψυχογιού, Ε. 2008. «Μαυρηγή» και Ελένη: Τελετουργίες Θανάτου και Αναγέννησης. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.
Συναφή επιστημονικά περιοδικά:
- Fieldwork in Religion
- Journal of Contemporary Religion
- Religion and Society: Advances in Research
- Culture and Religion
- Religions
- Religion and Gender
- Journal of Mediterranean Studies