- Γραμματεία:
- +30 22510 36300
- secr-sa@aegean.gr
Το μάθημα περιγράφει και αναλύει τις πολύπλοκες σχέσεις μεταξύ τροφής, προσώπου/εαυτού/δρώντος, μη ανθρώπινων οντοτήτων, φύλου και μνήμης σε τελετουργικά κυρίως (αλλά όχι αποκλειστικά) πλαίσια στα Grassfields του δυτικού Καμερούν. Το μάθημα προσεγγίζει την τελετουργία μέσα από ποικίλα θεωρητικά πρίσματα για να δείξει, μεταξύ άλλων, ότι οι θεωρίες και οι έννοιες που υιοθετεί ο/η ανθρωπολόγος καθορίζουν τόσο τον τρόπο που «κάνει εθνογραφία» (τη μεθοδολογία) όσο και αυτά που εκμαιεύει από το υλικό του και την εμπειρία του/της.
Η τελετουργία προσεγγίζεται κατ’ αυτόν τον τρόπο μέσα από τρεις θεωρητικές σκοπιές: μια συμβολική, μια φαινομενολογική και μια συν-αισθηματική (affect theory).
Προσπαθώντας να μεταφέρει τη ματιά του εθνογράφου στο ακροατήριο, το μάθημα ξεκινάει με την περιγραφή των πιο «απτών» όψεων του χώρου όπου αυτός κινείται καθημερινά – του υλικού πολισμού – και προχωράει σταδιακά στις περισσότερο αφηρημένες και «αόρατες» όψεις της κοινωνικής οργάνωσης. Μέσα στο σύνθετο ‘πλέγμα’ (‘meshwork’ κατά Ingold) που (ε)μπλέκει ανθρώπους, κοινωνικές σχέσεις, τροφές και μη ανθρώπινες οντότητες θα ξεχωρίσουμε τις έμφυλες σχέσεις και τις τροφές, διερευνώντας πώς εννοιολογείται το πρόσωπο και πώς μέσα από την παραγωγή, την ανταλλαγή και την κατανάλωση τροφών συγκροτείται ο έμφυλος εαυτός, κυρίως (αλλά όχι αποκλειστικά) σε τελετουργικά πλαίσια.
Στην πρώτη ενότητα (Το φύλο των ανθρώπων και της τροφής) περιγράφουμε και αναλύουμε την κοσμολογία Grassfields (δυτικό Καμερούν), τον οικισμό και την πρακτική και συμβολική οργάνωση του χώρου και εστιάζουμε στον κατά φύλο καταμερισμό της εργασίας. Διαπιστώνουμε, μεταξύ άλλων, ότι τα αγροτικά προϊόντα (όπως και πολλές δραστηριότητες) είναι έμφυλα – δηλαδή κατηγοριοποιούνται από τους ανθρώπους ως ‘αρσενικά’ η ‘θηλυκά’. Τέλος επιχειρούμε να καταλάβουμε πώς νοείται η εμπρόθετη δράση (agency) και τί είναι το πρόσωπο (personhood/person).
Στη δεύτερη ενότητα (Η τελετουργική συγκρότηση του έμφυλου εαυτού και των έμφυλων συλλογικοτήτων) περιγράφουμε και αναλύουμε τις τελετές της γέννησης, της χηρείας, του γάμου και της ενηλικίωσης εστιάζοντας στις ανταλλαγές και την κατανάλωση τροφών. Καταδεικνύουμε ότι πρόσωπα και ομάδες νοούνται ως ανδρογυνικές οντότητες και εμφυλοποιούνται μέσα από την παραγωγή, την ανταλλαγή και την κατανάλωση έμφυλων αγροτικών προϊόντων/τροφών. Πρόσωπο και ομάδες νοούνται συνεπώς σαν ανάλογα τα μεν των δε σε διαφορετικές όμως κλίμακες – παρουσιάζουν δηλαδή μορφοκλασματικές (fractal) ιδιότητες.
Στην τρίτη ενότητα (Η τελετουργία ως ‘πλέγμα’ (meshwork)) προσεγγίζουμε τις διαβατήριες τελετές ως ένα ‘πλέγμα’ –κατά Ingold meshwork. Εστιάζουμε στο γεγονός ότι άνθρωποι και εδώδιμα προϊόντα γίνονται αντιληπτά ως ζωντανοί οργανισμοί που συν-υπάρχουν και εξελίσσονται με τον ίδιο τρόπο. Υπάρχει δηλαδή μια οντολογική συνέχεια ανάμεσα στους ανθρώπους και το φυτικό βασίλειο. Στη συνέχεια
υπενθυμίζουμε πώς ορίζεται η εμπρόθετη δράση των προσώπων και εξετάζουμε τις τροφικές πρακτικές που λαμβάνουν χώρα κατά τις τελετές της γέννησης, του γάμου, του πένθους και της χηρεία εστιάζοντας στη κατανάλωση (eating) και τη σίτιση (feeding) ως τρόπων ύπαρξης στον κόσμο και κατανόησης του εαυτού και του/των άλλου/άλλων. Αυτή η εστίαση μας επιτρέπει να αναδείξουμε τη σημασία των κοινωνικών σχέσεων, της πολιτισμικά διαμεσολαβημένης «αντίληψης του περιβάλλοντος» και την πολιτισμική και κοινωνική συγκρότηση του προσώπου που υποβαθμίζονται στο έργο του Ingold.
Στην τέταρτη ενότητα (Φίδια, κανίβαλοι και ζόμπι: λόγοι και επιτελέσεις του τραύματος) αναλύουμε τους λόγους περί μαγγανείας (witchcraft discourses) ως ένα ιδίωμα που κάνει εκτενή χρήση γαστρονομικών μεταφορών, εκφράζει μια πολιτική οικονομία των προσώπων και των κοινωνικών σχέσεων, μιλάει αλληγορικά για τις πρακτικές του υπερατλαντικού δουλεμπορίου της προ-αποικιακής περιόδου και της καταναγκαστικής εργασίας κατά την περίοδο της αποικιακή, και εκφράζει τα παράδοξα της νεοφιλελεύθερης οικονομίας. Τέλος, μεταβαίνοντας από το επίπεδο του λόγους στο πεδίο των ενσώματων πρακτικών και συμπεριλαμβάνοντας στην ανάλυσή μας μη ανθρώπινες οντότητες, διαβάζουμε τις γενέθλιες τελετές και τους χορούς των μασκοφόρων σαν επιτελέσεις των τραυματικών εμπειριών των κατοίκων των Grassfields (υπερατλαντικό δουλεμπόριο, καταναγκαστική εργασία και εμφύλιος) δείχνοντας ότι τόσο οι άνθρωποι όσο και οι μη-ανθρώπινες οντότητες έχουν βούληση και φέρουν συναισθήματα τα οποία μεταδίδουν.
Ενότητα 1: Το φύλο των ανθρώπων και της τροφής 1. Κοσμολογία Grassfields 2. Οικισμός και κατά φύλα καταμερισμός της εργασίας 3. Ορισμός της (ανθρώπινης) εμπρόθετης δράσης
Ενότητα 2: Η τελετουργική συγκρότηση του έμφυλου εαυτού και των έμφυλων συλλογικοτήτων: 1. Γέννηση και θάνατος 2. Ενηλικίωση 3. Γάμος: εκτείνοντας την εικονογραφία της μαγειρικής 4. Προς το μορφοκλασματικό πρόσωπο
Ενότητα 3: Η τελετουργία ως ‘πλέγμα’ (meshwork) 1. Το πρόσωπο ως σύνθεση σχέσεων (composite person) και ουσιών 2. Η εμπρόθετη δράση των ανθρώπων και το φύλο της τροφής 3. Γέννηση, γάμος, πένθος, χηρεία: η σημασία της παραγωγής, της ανταλλαγής και της κατανάλωσης/σίτισης (eating/feeding) αγροτικών προϊόντων και τροφών ως τρόπων ύπαρξης και γνώσης του εαυτού και του κόσμου 4. Οντολογική συνέχεια, σχέσεις και οι ιδιότητες της ύλης
Ενότητα 4: Φίδια, κανίβαλοι και ζόμπι: λόγοι και επιτελέσεις του τραύματος 1. Οι έμφυλες διαστάσεις των λόγων περί μαγγανείας 2. Η μαγγανεία στο ιστορικό της συμφραζόμενο: κανίβαλοι και ζόμπι κατά την προ-αποικιακή, αποικιακή και μετααποικιακή περίοδο 3. Μνήμη, τραύμα, συν-αίσθημα και η δράση των μηανθρώπινων οντοτήτων στις γενέθλιες τελετές.
Σχολή:
Τμήμα:
Επίπεδο Σπουδών:
Κωδικός μαθήματος:
Εξάμηνο Σπουδών:
Αυτοτελείς Διδακτικές Δραστηριότητες
Διαλέξεις:
Εβδομαδιαίες Ώρες Διδασκαλίας:
Πιστωτικές Μονάδες
Κατηγορία Μαθήματος:
Τύπος Μαθήματος:
Γλώσσα Διδασκαλίας και Εξετάσεων:
Προαπαιτούμενα Μαθήματα:
Διδάσκων/ουσα:
Διδασκων
Το Μάθημα προσφέρεται σε Φοιτητές Erasmus:
Ηλεκτρονική διεύθυνση Μαθήματος (URL):
Τρόπος Παράδοσης:
Χρήση Τεχνολογιών, Πληροφορίας & Επικοινωνιών:
Οργάνωση Διδασκαλίας:
Αξιολόγηση Φοιτητών: