Το μάθημα εστιάζει στη βαθύτερη ανθρωπολογική μελέτη της θρησκείας, της τελετουργίας και των συμβολικών συστημάτων. Χρησιμοποιώντας εθνογραφικά παραδείγματα από διαφορετικές θρησκευτικές «παραδόσεις», καθιερωμένες κι ανεπίσημες, τόσο του «παγκόσμιου βορρά» όσο και του «παγκόσμιου νότου», θα συζητήσουμε (συγ)κριτικά το ρόλο της θρησκείας, της τελετουργίας και των συμβολικών συστημάτων στη σύγχρονη, διεθνική συνθήκη, συμπεριλαμβανομένης της πολύπλοκης θέσης τους σε καιρούς κοινωνικοοικονομικής, πολιτικής και υγειονομικής κρίσης. Θα μας απασχολήσουν ερωτήματα όπως: Πώς επιτελείται η θρησκευτική πρακτική στην ιδιωτική και δημόσια σφαίρα και υπό ποιες συνθήκες επαναδιαμορφώνεται και μετασχηματίζεται σε ατομικό, συλλογικό, κοινωνικοπολιτισμικό, πολιτικό επίπεδο; Ποιες οι συνέπειες της παγκοσμιοποιημένης κουλτούρας και της εκκοσμίκευσης στη θρησκευτική πίστη και ταυτότητα, τελετουργική δράση, συμβολική διαντίδραση; Τι οδηγεί στη δημοφιλία της «μη θρησκείας», του αγνωστικισμού, της θρησκευτικής ιδιωτικοποίησης αλλά και της λεγόμενης «σύγχρονης πνευματικότητας»; Με ποιους τρόπους επηρεάζει τη σύγχρονη θρησκευτικότητα η εκτεταμένη χρήση της τεχνολογίας; Πώς μπορούμε να μελετήσουμε τη θρησκεία σε σχέση με κρίσιμα ερωτήματα για την περιβαλλοντολογική κρίση και το ανθρωπόκαινο; Τι μπορεί να προσφέρει η έννοια της διαθρησκευτικότητας και πνευματικής ελαστικότητας στην κατανόηση κι ανάλυση των σύγχρονων τελετουργικών επιτελέσεων, συμβολικών αναπαραστάσεων, θρησκευτικών αλλαγών;
Ενότητες:
1. Εισαγωγή στις Κλασικές Ανθρωπολογικές Θεωρίες
2. Ερμηνευτικές, Συμβολικές και Σύγχρονες Προσεγγίσεις
3. Τελετουργία, Επιτελεστικότητα, Συμβολισμός
4. Εθνογραφικά, Εμπειρικά και Μεθοδολογικά Ζητήματα στην Ανθρωπολογία της Θρησκείας
5. Θρησκεία, Σώμα και Υγεία
6. Νέες Μορφές Πνευματικότητας και Εναλλακτικές Πρακτικές
7. Διαθρησκευτικότητα, Πλουραλισμός και Πνευματική Ελαστικότητα
8. Εκκοσμίκευση και Μη-Θρησκεία
9. Σύγχρονη Θρησκευτικότητα, Κρίση, Πολιτική
10. Θρησκεία, Φύλο και Σεξουαλικότητα
11. Θρησκεία και Περιβάλλον: Θρησκευτικές Οικολογίες και Οικο-Πνευματικότητα
12. Θρησκεία, Τόποι, Νέες Τεχνολογίες: Ανα/κατασκευάζοντας τον Ιερό Χώρο
13. Θρησκεία, Τελετουργία, Συμβολικά Συστήματα υπό αναστοχαστική ματιά
Μαθησιακά Αποτελέσματα
Στόχος του μαθήματος είναι να ενθαρρύνει μια κριτική και εις βάθος ματιά στην ανθρωπολογική μελέτη της θρησκείας, της τελετουργίας και των συμβολικών συστημάτων στη σύγχρονη συνθήκη των πρόσφατων κοινωνικοοικονομικών, πολιτικών, υγειονομικών, περιβαλλοντολογικών κρίσεων. Μέσα από το μάθημα, θα έχουν οι φοιτητές/φοιτήτριες τη δυνατότητα να προσεγγίσουν, να αναλύσουν και να εμβαθύνουν σε καίρια ζητήματα θρησκευτικότητας, τελετουργικής δράσης και συμβολικών συστημάτων, όχι μόνο θεωρητικά αλλά επιπροσθέτως εθνογραφικά, μεθοδολογικά, εμπειρικά.
Γενικές Ικανότητες
· Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών, με τη χρήση και των απαραίτητων τεχνολογιών.
· Αυτόνομη εργασία.
· Ομαδική εργασία.
· Παραγωγή νέων ερευνητικών ιδεών.
· Σεβασμός στη διαφορετικότητα και στην πολυπολιτισμικότητα.
· Άσκηση κριτικής και αυτοκριτικής.
· Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης.
· Σεβασμός στη διαθρησκευτικότητα και θρησκευτική και κοινωνικοπολιτισμική διαφορετικότητα.
- Asad, T. 2003. Formations of the Secular: Christianity, Islam, Modernity. Stanford: Stanford University Press.
- Bell, C. 2022. Τελετουργία: Προοπτικές και Διαστάσεις. Αθήνα: Ηριδανός.
- Berger, P. 2007. ‘Pluralism, Protestantization, and the Voluntary Principle.’ In Banchoff (ed.), Democracy and the New Religious Pluralism, pp. 19-29. Oxford: Oxford University Press.
- Blanes, R. L., and G. Oustinova-Stjepanovic (eds.). 2017. Being Godless: Ethnographies of Atheism and Non-Religion. New York and Oxford: Berghahn.
- Bruce, S. 2002. God is Dead: Secularization in the West. Oxford and Malden, MA: Blackwell.
- Bull, M. and J. P. Mitchell (eds.). 2015. Ritual, Performance and the Senses. London and New York: Bloomsbury.
- Campbell, H. 2012. Digital Religion: Understanding Religious Practice in New Media Worlds. London and New York: Routledge.
- Csordas , T. 1993. ‘Somatic modes of attention.’ Cultural Anthropology8 (2): 135-56.
- Csordas, T. 1994. The Sacred Self: A Cultural Phenomenology of Charismatic Healing. Berkeley: University of California Press.
- Davie, G. 1994. Religion in Britain since 1945: Believing Without Belonging. Oxford: Blackwell.
- Douglas, M. 2007. Καθαρότητα και Κίνδυνος: Mια Ανάλυση των Εννοιών της Μιαρότητας και του Ταμπού. Αθήνα: Πολύτροπον.
- Fedele, A. and K. Knibbe. 2020. Secular Societies, Spiritual Selves? The Gendered Triangle of Religion, Secularity and Spirituality. London and New York: Routledge.
- Geertz, C. 2003. Η Ερμηνεία των Πολιτισμών. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
- Harvey, G. 2011. Contemporary Paganism: Religions of the Earth from Druids and Witches to Heathens and Ecofeminists. New York: New York University Press.
- Heelas, P. and L. Woodhead. 2005. The Spiritual Revolution: Why Religion is Giving Way to Spirituality. Oxford: Blackwell.
- Højsgaard, M. T. and M. Warburg (eds.). 2005. Religion and Cyberspace. London and New York: Routledge.
- Masuzawa, T. 2005. The Invention of World Religions: Or, How European Universalism Was Preserved in the Language of Pluralism. Chicago: University of Chicago Press.
- McGuire, M. 2008. Lived Religion: Faith and Practice in Everyday Life. Oxford: Oxford University Press.
- Metreveli, T. 2024. (ed.). Orthodox Christianity and the COVID-19 Pandemic. London and New York: Routledge.
- Morris, B. 2020. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία των Θρησκειών. Αθήνα: Ηριδανός.
- Palmisano, S. and N. Pannofino (eds.). 2017. Invention of Tradition and Syncretism in Contemporary Religions: Sacred Creativity. London: Palgrave McMillan.
- Panagiotopoulos, A. and E. Roussou. 2022. ‘We Have Always Been Transreligious: An Introduction to Transreligiosity.’ Social Compass 69 (4): 614-630.
- Panagiotopoulos, A., E. Roussou and S. Rivadossi. ‘Spiritual Elasticity and Crisis: From Non-Religiosity to Transreligiosity-An Introduction.’ Religions 15 (3): 373.
- Pierini, Ε., A. Groisman and Diana Espírito Santo (eds.). Other Worlds, Other Bodies: Embodied Epistemologies and Ethnographies of Healing. Oxford and New York: Berghahn.
- Piraino, F., M. Pasi and E. Asprem (eds.). 2023. Religious Dimensions of Conspiracy Theories: Comparing and Connecting Old and New Trends. London and New York: Routledge.
- Riboli, D., P. Stewart, A. Strathern and D. Torri (eds.). 2021. Dealing with Disasters: Perspectives from Eco-Cosmologies. London and New York: Palgrave Mcmillan.
- Sutcliffe, S. 2003. Children of the New Age: A History of Spiritual Practices. London: Routledge.
- Taylor, B. 2010. Dark Green Religion: Nature Spirituality and the Planetary Future. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
- Turner, E. 1993. ‘The Reality of Spirits: A Tabooed or Permitted Field of Study?’ Anthropology of Consciousness 4 (1): 9-12.
- Turner, V. 2015. Από την Τελετουργία στο Θέατρο: Η Ανθρώπινη Βαρύτητα του Παιχνιδιού. Αθήνα: Ηριδανός.
- Young, D. E., and J.-G. Goulet (eds.) 1994. Being Changed: The Anthropology of Extraordinary Experience. Ontario: Broadview Press.
Συναφή επιστημονικά περιοδικά:
- Journal of Contemporary Religion
- Religion and Society: Advances in Research
- Social Compass
- Culture and Religion
- Journal of Religion in Europe
- Religions
- Material Religion: The Journal of Objects, Art and Belief
- Numen: International Review for the History of Religions
- Religion and Gender
- Anthropology of Consciousness
- Temenos
